یعنی چه
فتنه انگیختن به معنای ایجاد آشوب، بلوا، شورش و درگیری در میان مردم است. این واژه زمانی به کار میرود که فرد یا گروهی با تحریک دیگران یا شایعهپراکنی، نظم و آرامش جامعه را برهم بزنند و میان افراد تفرقه و دشمنی ایجاد کنند.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت «فِتْنِه اَنْگیخْتَنْ» (fitne angīxtan) است که از دو بخش عربی (فتنه) و فارسی (انگیختن) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این مفهوم معمولاً خود واژه «فتنه انگیختن»، «تفتین»، «آغالیدن» یا «آشوب کردن» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات sedition (فتنه و آشوب)، instigation (تحریک) و incitement (برانگیختن) معادلهای مفهومی این واژه هستند.
به عربی
در زبان عربی از مصادر و عباراتی نظیر «إثارة الفتنة» یا فعل «فتّنَ» برای رساندن این معنا استفاده میشود.
در قرآن
اگرچه خود ترکیب فعلی و فارسی «فتنه انگیختن» در قرآن نیست، اما ریشه عربی آن (فتنه) بیش از ۶۰ بار در قرآن آمده است. در آیه ۱۹۱ سوره بقره آمده است: «وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ» که نشان میدهد فتنه انگیختن و سلب امنیت از قتل نیز سنگینتر است. همچنین فتنه در قرآن به معنای آزمایش و امتحان الهی نیز به کار رفته است.
نماد چیست
در بستر اجتماعی و سیاسی، فتنه انگیختن نماد آتش، بلوا و فروپاشی نظم جامعه است. اما در ادبیات کلاسیک فارسی، شاعرانی مانند حافظ و نظامی از این تعبیر به زیبایی استفاده کرده و «چشم خمارین»، «غمزه» یا «زلف یار» را به دلیل برهم زدن آرامش دل عاشق، نماد و استعارهای از فتنه انگیختن دانستهاند.
جمعبندی و توضیح کامل فتنه انگیختن
عبارت «فتنه انگیختن» یک مصدر مرکب فارسی-عربی است که از واژه عربی فتنه (به معنی آزمایش یا آشوب) و فعل فارسی انگیختن (به معنی برانگیختن و تحریک کردن) ساخته شده است. این اصطلاح در ادبیات اجتماعی و دینی به معنای برهم زدن نظم، ایجاد تفرقه، شایعهپراکنی و تحریک مردم به درگیری استفاده میشود و در متون اسلامی، گناهی بسیار بزرگ و آسیبرسان قلمداد شده است.
از سوی دیگر، این واژه در ادبیات غنایی و عاشقانه فارسی تغییر کارکرد داده و کاربردی لطیف پیدا کرده است؛ به طوری که شعرا آشوب دلتنگی و جاذبههای نگاه معشوق را که آرامش عاشق را میرباید، به فتنهانگیزی تشبیه میکنند. بنابراین، این مفهوم بسته به متنِ استفاده، میتواند باری سیاسی-اجتماعی یا کاملاً ادبی و مینیاتوری داشته باشد.