یعنی چه
واژه شرمانه به ویژگی، حالت یا رفتاری اشاره دارد که با احساس شرمندگی، خجالتآلودگی یا حیای طبیعی همراه است؛ به طوری که فرد از روی حجب و حیا یا ندامت اجتماعی عملی را انجام دهد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت شَرمانه (šarmāne) تلفظ میشود و از ترکیب اسم «شرم» و پسوند قیدساز و صفتساز «ـانه» شکل گرفته است.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول کلمات، پاسخ این مدخل دقیقاً واژه «شرمانه» با ۶ حرف است. بسته به طراح جدول، معادلهای آن مانند خجولانه نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
بسته به لحن و بافت متن، معادلهای انگلیسی آن برای ابراز حیای مثبت shyly و برای ابراز ندامت یا حالت منفی کلمه از shamefully استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای رساندن این مفهوم از قید Utangaçça (برگرفته از خجالتی بودن) یا عبارت ترکی-عربی Mahcup استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای اصیل و پرکاربرد این واژه در زبان فارسی شامل خجولانه، محجوبانه، باحیا و آزرمگینانه هستند که نشاندهنده رفتار برخاسته از فروتنی و حیا است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و فرهنگ فارسی، مفهوم شرم و رفتارهای شرمانه با نمادهایی چون «رخسار سرخشده»، «سر به زیر انداختن» و «آستین بر چهره گرفتن» به تصویر کشیده میشود و نماد نجابت و معصومیت است.
جمعبندی و توضیح کامل شرمانه
واژه «شرمانه» هرچند به عنوان یک مدخل مستقل و بسیار رایج در فرهنگهای لغت کلاسیک مانند دهخدا ثبت نشده است، اما ساختاری کاملاً اصیل و قاعدهومند در زبان فارسی دارد. این کلمه از ترکیب واژه ریشهدار «شرم» (بازمانده از پارسی میانه) به همراه پسوند صفتساز و قیدساز «ـانه» ساخته شده است. جالب اینجاست که در کاربردهای روزمره، شکل منفی این واژه یعنی «بیشرمانه» رواج و بسامد بسیار بالاتری در متون مکتوب و گفتاری دارد.
از نظر بار معنایی و فرهنگی، شرمانه به رفتارهایی اطلاق میشود که آمیخته به حیا، خجالت طبیعی، حجب یا حتی احساس ندامت اجتماعی باشند. در بستر ادبی و اخلاقی جامعه، این واژه بار مثبتی از نجابت و فروتنی را حمل میکند، در حالی که در روانشناسی اجتماعی نمایانگر واکنش طبیعی فرد به قضاوت یا توجه ناخواسته دیگران است.