معنی
قطرههای یخبستهٔ باران که به دلیل تغییرات ناگهانی و شدید دما در لایههای بالای جو شکل گرفته و فرومیریزند. این پدیده معمولاً در فصل بهار رخ میدهد و میتواند به محصولات کشاورزی آسیب برساند.
یعنی چه
تگرگ به نوعی بارندگی اطلاق میشود که در آن رطوبت هوا در لایههای فوقانی و سرد ابرها به سرعت منجمد شده و به شکل دانههای سخت و یخی به زمین سقوط میکند.
مترادف
در ادبیات کهن فارسی، واژههایی مانند «یخچه» و «ژاله» به وفور به عنوان معادل این پدیده به کار رفتهاند.
متضاد
برای پدیدههای طبیعی و جوی اینچنینی، متضاد لغوی مستقیمی در زبان فارسی تعریف نمیشود.
هم خانواده
در برخی از گویشهای اصیل ایرانی مانند لری و کردی، این واژه به صورت «تَگَر» یا «تِگِر» تلفظ و استفاده میشود.
ریشه
این واژه در زبان پهلوی و فارسی میانهٔ مانوی به صورت tagarg یا takarg بوده است. زبانشناسان ریشهٔ آن را از واژهٔ هندواروپایی tenk* به معنی «فشرده شدن» یا «منقبض شدن» میدانند که با فرآیند شکلگیری و انجماد این بارش سازگاری کامل دارد.
جمله سازی
تلفظ
این واژه به صورت تـَگـَرْگ (tagarg) تلفظ میشود؛ با فتح حرف اول و سکون سایر حروف.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۴ حرف دارد. بسته به طراح جدول، ممکن است از مترادفهای آن نظیر ژاله یا یخچه نیز استفاده شود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Hail برای خود پدیده و Hailstorm برای طوفان و بارش شدید آن استفاده میشود.
به عربی
واژه «بَرَد» (با فتح با و را) اصلیترین معادل عربی آن است که از ریشه سردی گرفته شده و ترکیبات شاعرانهای مثل حب الغمام نیز دارد.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی، برای اشاره به این پدیده جوی از کلمه Dolu (دُلو) استفاده میشود.
در قرآن
این واژه تنها یک بار در قرآن کریم و با لفظ عربی «بَرَد» در آیه ۴۳ سوره نور آمده است، جایی که خداوند میفرماید از کوههایی در آسمان (ابرهای پشتهای منجمد) تگرگ نازل میکند. این تعبیر با ساختار کوهپیکر ابرهای تگرگزا (کومولونیمبوس) در هواشناسی مدرن کاملاً همخوانی دارد.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، تگرگ به دلیل ماهیت تند، غافلگیرکننده و ویرانگرش، نماد آفت ناگهانی، بلاهای آسمانی و زوال سریع دارایی یا جوانی است. همچنین در شاهنامه فردوسی، سرعت و شدت پرتاب تیرهای جنگجویان بارها به بارش تگرگ بهاری تشبیه شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تگرگ
تگرگ یکی از پدیدههای طبیعی و جوی جذاب و در عین حال مخرب است که ریشه در زبانهای کهن ایرانی و هندواروپایی دارد. این پدیده زمانی رخ میدهد که قطرات باران در مواجهه با لایههای بسیار سرد جو فوراً منجمد شده و به شکل دانههای سخت یخی فرود میآیند. در فرهنگ عامه و ادبیات حماسی ایران، تگرگ همواره نمادی از سرعت بالا، شدت عمل و البته بلایای ناگهانی بوده است.
از نگاه مذهبی و علمی نیز این واژه جایگاه ویژهای دارد؛ به طوری که در قرآن کریم با تعبیری دقیق به ابرهای کوهپیکر و تگرگزا اشاره شده که امروزه در علم هواشناسی به عنوان ابرهای کومولونیمبوس شناخته میشوند. این پدیده در زبانهای دیگر جهان مانند انگلیسی، عربی و ترکی نیز معادلهای مشخصی دارد که بازتابدهنده ویژگیهای فیزیکی آن هستند.