بجز یعنی چه؟ مترادف و متضاد آن

جمع‌بندی و توضیح کامل بجز

واژهٔ «بجز» یا «به‌جز» یکی از حروف اضافه کاربردی و کلیدی در زبان فارسی است که وظیفهٔ ساختاری آن ایجاد استثنا در کلام است. این کلمه از نظر ریشه‌شناسی کاملاً ایرانی بوده و از ترکیب حرف اضافه «به» با واژه «جز» (که خود دگرگون‌شدهٔ واژه پهلوی «جد» به معنی جدا است) پدید آمده است. به همین دلیل، نباید آن را با واژگان هم‌صدا یا مشابه عربی مثل «جزء» اشتباه گرفت.

در ساختار جملات، این واژه برای خارج کردن یک یا چند عضو از یک حکم کلی استفاده می‌شود و مترادف‌های قدرتمندی نظیر «مگر»، «غیر از» و «به استثنای» دارد. هرچند این کلمه عینا در متن قرآن وجود ندارد، اما برگردان فارسی مفاهیم بزرگی همچون توحید (لا إله إلّا الله) در ترجمه‌های روان قرآنی، همواره با این واژه یعنی «هیچ خدایی بجز الله نیست» پیوند خورده است.