یعنی چه
عبارت «مستحق دانستن» به معنای تشخیص دادن شایستگی یک فرد است؛ به این معنی که فرد بر اساس اعمال، رفتار یا ویژگیهایش، سزاوار دریافت پاداش، مجازات، احترام، کمک یا یک موقعیت خاص دانسته شود.
تلفظ
تلفظ این عبارت مرکب به صورت مُسْتَحَقّ (mustahaqq) دانِستان (dānestan) است که واژه اول ریشه عربی و واژه دوم مصدر فارسی است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی مانند مستحق دانستن، سزاوار دانستن، لایق شمردن و مستوجب بودن کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از ترکیبات فعلی که بر شایستگی (worth/deserve) یا داشتن حق قانونی (entitle) دلالت دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از ریشه «ح ق ق» در باب استفعال برای بیان استحقاق و شایستگی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل سزاوار دانستن، لایق دانستن، درخور شمردن و شایسته دیدن هستند که در متون ادبی و روزمره به جای واژه مستحق استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل مستحق دانستن
عبارت «مستحق دانستن» یک فعل مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب صفت مفعولی عربی «مستحق» (برگرفته از ریشه ح ق ق به معنی طلب حق یا سزاوار شدن) و فعل فارسی «دانستن» تشکیل شده است. این اصطلاح در لغت به معنای لایق، سزاوار و درخور شمردن فرد یا گروهی برای یک امر خاص است که این امر میتواند مثبت (مانند پاداش، زکات، احترام و رتبه) یا منفی (مانند کیفر، مجازات و عتاب) باشد.
از نظر کاربردی، این مفهوم ارتباط تنگی با مضامین عدالت، حقمداری و سنجش ارزش اعمال دارد؛ به طوری که نماد آن را میتوان ترازوی سنجش دانست. در متون فقهی و قرآنی نیز هرچند این ترکیب فعلی به صورت مستقیم نیامده، اما اصل واژه «مستحق» به صورت اسم مفعول در آیاتی نظیر آیه ۱۰۷ سوره مائده به کار رفته و اشاره به سزاواری گناه یا پاداش دارد.