یعنی چه
این ترکیب در متون کهن به چند معنا آمده است: نخست، آغشتن و رنگ کردن چیزی با رنگدانه نیلی؛ دوم، کشیدن خط یا خالی کبود بر چهره برای زیبایی یا دفع چشمزخم؛ و سوم، کنایه ادبی از رسیدن به خوشبختی، سرسبزی و بخت بلند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [neyl ka-ši-dan] است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمه «نیل کشیدن» با ۸ حرف است. از واژههای هممعنی مانند نیل کردن یا نیل زدن نیز استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به کاربرد، برای فرایند رنگرزی از Indigo-dyeing و برای رسم خطوط از Drawing with indigo استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح صبغ بالنيل به جنبه مادی رنگآمیزی و تکحیل به جنبه آرایشی و نشانگذاری نزدیک است.
به فارسی
برگردانها و عبارات معادل فارسی آن شامل نیل زدن، کبود کردن، داغ نهادن، و در معنای مجازی شامل بهروز شدن و کامروا شدن است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه قدیم، خال نیلی نماد حرز و دفع چشمحسود بوده است. در ادبیات، رنگ نیل گاه نماد شکوه و آسمان است و در ترکیبهایی مثل «جامه در نیل کشیدن» نماد سوگواری و ماتم محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل نیل کشیدن
ترکیب «نیل کشیدن» یک اصطلاح مستقل و رایج در زبان امروزی نیست، بلکه واژهای کهن و ادبی است که ریشه در سنتهای فرهنگی و هنری ایران زمین دارد. واژه «نیل» از زبان سانسکریت به معنی آبی تیره گرفته شده و این فعل در اصل به معنای استفاده از رنگدانه گیاه نیل برای رنگرزی یا آغشتن سطوح به رنگ لاجوردی و کبود بوده است.
در لایه ثانویه و ادبی، نیل کشیدن معنای کنایی و فرهنگی ظریفی به خود میگیرد. از یک سو به رسم قدیمی کشیدن خط یا خال نیلی بر چهره کودکان و زیبارویان برای کور کردن چشم بد و دفع چشمزخم اشاره دارد (همانطور که نظامی میگوید: هر نیل که بر رخش کشیدند / افسون دلی بر او دمیدند) و از سوی دیگر، در برخی متون کنایه از طراوت، سرسبزی و رسیدن به بخت بلند و سعادت است.