یعنی چه
واژه دفعه برای بیان یک وهله یا نوبت از انجام کاری یا رخ دادن اتفاقی به کار میرود. همچنین ترکیب «یکدفعه» در زبان عامیانه و ادبی به معنی ناگهان و به یکباره استفاده میشود.
مترادف
این کلمات در بیشتر سیاقهای زبانی میتوانند به جای دفعه برای شمارش دفعات وقوع یک امر قرار گیرند.
ریشه
این واژه از کلمه عربی «دَفْعَة» وام گرفته شده است که در زبان مبدأ اسم مره (نشانه یک بار رخ دادن فعل) از مصدر دفع است و معنای اصلی آن به راندن یا هل دادن بازمیگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً در پاسخ به طراح که معادل «بار» یا «مرتبه» را میخواهد، واژه چهار حرفی دفعه قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به ساختار جمله، کلمات فوق معادلهای دقیقی برای رساندن مفهوم نوبت و بار تکرار هستند.
به عربی
علاوه بر خود واژه دفعه، کلمات مَرّة و نَوبة رایجترین معادلها برای این مفهوم در زبان عربی معاصر هستند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه defa دقیقاً وامواژهای از همین ریشه است و کلمات kez و sefer نیز به وفور استفاده میشوند.
به فارسی
سرهنویسان و پژوهشگران زبان فارسی پیشنهاد میکنند که به جای این واژه وامگرفته، از جایگزینهای اصیل و استواری مانند «بار»، «کرت» یا «نوبت» استفاده شود.
جمعبندی و توضیح کامل دفعه
واژه «دفعه» یکی از پرکاربردترین اسامی معنا در زبان فارسی است که برای شمارش و بخشبندی زمان یا مراحل انجام یک کار به کار میرود. این کلمه اگرچه ریشهای عربی از مصدر «دفع» (به معنای راندن و دور کردن) دارد، اما در فرایند فارسیسازی، تغییر معنایی یافته و مفهوم نوبت و بار را به خود گرفته است.
در فرهنگهای معتبر لغت نظیر دهخدا و معین، مترادفهای متعددی همچون وهله، کرت، مرتبه و نوبه برای آن ذکر شده است. همچنین مشتقات عامیانهای مثل «یکدفعه» از آن ساخته شده که به عنوان قید زمان در معنای ناگهانی به کار میرود. این کلمه فاقد متضاد مستقیم است، اما در کاربردهای قیدی میتوان واژههایی مانند بهتدریج یا دائماً را در برابر اصطلاحات ساخته شده با آن قرار داد.