یعنی چه
عرق المدینی (یا عرق المدنی) در طب سنتی و لغتنامههای کهن مانند دهخدا، نام یک بیماری انگلی و پوستی سخت است که امروزه با نامهای «پیوک» یا «بیماری کرم گینه» شناخته میشود. در این بیماری، کرمی باریک، بلند و نخمانند از زیر پوست (به ویژه در ناحیه پا) همراه با درد و تاول شدید به تدریج خارج میگردد. پزشکان قدیم به دلیل شیوع بالای این بیماری در شهر مدینه، آن را به این نام خواندهاند.
تلفظ
این عبارت در زبان عربی و متون طب کهن به صورت «عِرْقُ المَدینی» تلفظ میشود که ترکیب اضافی از «عِرْق» (به معنی رگ یا رشته) و «المَدینی» (منسوب به شهر مدینه) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح به بیماری قدیمی پوستی، کرم مدینه یا بیماری رشته اشاره کند، پاسخ اصلی و ۱۰ حرفی آن «عرق المدینی» است. واژههای پیوک و رشته نیز از گزینههای رایج و کوتاهتر برای این مفهوم هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و اصطلاحات پزشکی مدرن، این بیماری انگلی را Guinea worm disease یا به صورت علمی Dracunculiasis مینامند.
به عربی
در متون عربی قدیم از همان اصطلاح العرق المدینی استفاده میشد، اما در پزشکی معاصر عربی به آن داء التنينات یا داء الدودة الغينية میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی برای اشاره به این بیماری و عامل آن، اصطلاحات Medine kurdu (کرم مدینه) یا Gine kurdu hastalığı به کار میرود.
نماد چیست
واژه عرق المدینی کاربرد یا بار نمادین، عرفانی و استعاری خاصی در ادبیات ندارد؛ این عبارت صرفاً یک اصطلاح کاملاً علمی، پزشکی و جغرافیایی در طب سنتی برای توصیف یک بیماری انگلی مشخص بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل عرق المدینی
عبارت «عرق المدینی» یک اصطلاح کهن در پزشکی اسلامی و طب سنتی ایران است که برخلاف ظاهرش، هیچ ارتباطی به عرق بدن یا عرقیات گیاهی ندارد. این واژه در واقع نام نوعی بیماری انگلی دردناک و پوستی است که امروزه در علم پزشکی به آن بیماری کرم گینه (دراکنکولیازیس) میگویند. در گذشته به دلیل شیوع فراوان این عارضه در شبهجزیره عربستان و به ویژه شهر مدینه، پزشکانی چون ابنسینا و رازی آن را به این نام خواندهاند.
در زبان و ادبیات فارسی، این بیماری با نامهای محلی و اصیلی مانند «پیوک» یا «رشته» شناخته میشود؛ چنانکه سعدی شیرازی نیز در اشعار خود به بیماری رشته اشاره کرده است. چرخه این بیماری به این صورت است که لارو انگل از طریق آب آشامیدنی آلوده وارد بدن شده و پس از رشد، به صورت یک کرم باریک و طویل از زیر پوست پا بیرون میزند که استخراج آن نیازمند صبر فراوان و پیچیدن تدریجی کرم به دور یک چوب کوچک است.
اگرچه این اصطلاح در متن قرآن کریم نیامده است، اما در کتابهای روایی و فقهی شیعه و سنی (مانند الکافی و بحارالانوار) به عنوان نمونهای از بیماریهای سخت و آزمونهای الهی که برخی از اصحاب به آن مبتلا شده بودند، یاد شده است. امروزه با پیشرفت بهداشت عمومی و تصفیه آب، این بیماری در اکثر نقاط جهان ریشهکن شده یا در آستانه نابودی کامل قرار دارد.