یعنی چه
در متالورژی به آلیاژ سرب و آنتیموان (و گاهی کلسیم و قلع) که به دلیل افزودن آنتیموان سخت و شکننده شده است، سرب خشک میگویند. همچنین در بازار ایران بهطور اشتباه به قطعات آلیاژ زاماک (که پایه اصلی آن فلز روی است) نیز سرب خشک اطلاق میشود.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب وصفی «سَربِ خُشک» تلفظ میشود. صفت خشک در اینجا به معنای بیرطوبت نیست، بلکه به ویژگی صلب بودن و شکنندگی بالای این آلیاژ در مقایسه با سرب نرم اشاره دارد.
در جدول
در سوالات جدول، عباراتی مانند «آلیاژ سرب و آنتیموان» یا «نام عامیانه و بازاری زاماک» به پاسخ «سرب خشک» اشاره دارند که دقیقاً از ۶ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
برای مفهوم علمی این واژه در زبان انگلیسی از اصطلاحات Hard lead یا Antimonial lead استفاده میشود. اما اگر منظور قطعات درب و پنجره یا بدلیجات موجود در بازار باشد، معادل آن Zamak است.
به عربی
این اصطلاح در زبان عربی معادل عامیانه و استاندارد یکدستی ندارد، اما در متون علمی و صنعتی به صورت الرصاص الصلب یا الرصاص الأنتمواني ترجمه میشود.
به ترکی
در زبان ترکی برای اشاره به این نوع آلیاژ سختشده و شکننده، از عبارت Sert kurşun به معنای سرب سخت استفاده میشود.
نماد چیست
عنصر اصلی تشکیلدهنده این آلیاژ سرب است که نماد شیمیایی آن Pb (مخفف Plumbum) است. در کیمیاگری باستان، سرب به دلیل سنگینی و کدر بودن، نماد سیاره زحل و مظهر ماده اولیه تاریک و تغییرناپذیر بود.
جمعبندی و توضیح کامل سرب خشک
اصطلاح «سرب خشک» یک نام علمی استاندارد و یکدست در متالورژی نیست، بلکه بیشتر یک عنوان کاربردی و بازاری در ایران به شمار میرود. این واژه در معنای علمی خود به آلیاژ سرب و آنتیموان اشاره دارد؛ افزودن آنتیموان باعث میشود فلز حاصل برخلاف سرب خالص (که نرم و چکشخوار است)، بسیار صلب و شکننده شود و در اثر فشار به جای تغییر شکل، ترک بخورد که به همین دلیل به آن صفت «خشک» دادهاند.
از سوی دیگر، در بازار سنتی و صنایع قطعهسازی ایران، این اصطلاح بهطور اشتباه برای اشاره به قطعات ساختهشده از آلیاژ «زاماک» (که پایهای از فلز روی، آلومینیوم و مس دارد) به کار میرود؛ مادهای که اساساً ارتباطی با عنصر سرب ندارد. بنابراین، معنای این واژه بسته به این که در یک محیط علمی متالورژی به کار رود یا در بازار سنتی قطعات، متفاوت خواهد بود.