یعنی چه
بلادونا نام گیاهی علفی و چندساله از تیره بادنجانیان (Solanaceae) است که تمامی بخشهای آن بهویژه میوههای سیاه و براقش به شدت سمی هستند. این گیاه حاوی آلکالوئیدهای مهمی مانند آتروپین و هیوسین است که در پزشکی و داروسازی کاربرد گستردهای دارند، اما مصرف خودسرانه آن کشنده است.
تلفظ
این واژه به صورت بِلادُنا /bellādonā/ تلفظ میشود که از زبان ایتالیایی وارد فارسی شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند شابیزک، ستالحسن، بلادن و مهرگیاه به عنوان پاسخ یا راهنمای این کلمه به کار میروند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی علاوه بر نام اصلی، اصطلاح Deadly nightshade به دلیل سمیت شدید آن کاربرد فراوان دارد.
به عربی
در زبان عربی این گیاه را دقیقاً به معنای ریشه ایتالیایی آن، یعنی «ستّ الحسن» (بانوی زیبا) ترجمه کرده و مینامند.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج این گیاه در زبان فارسی شابیزک، بلادن و تاجریزی مهلک هستند. همچنین در برخی متون قدیمی به دلیل شباهتهای ظاهری و ریشهای با نام مهرگیاه یا لفاح نیز از آن یاد شده است.
نماد چیست
بلادونا در فرهنگ و ادبیات غرب نماد «زیبایی مرگبار» و «افسونگری خطرناک» است؛ چرا که با وجود نام زیبا و ظاهر فریبندهاش، گیاهی بسیار سمی و کشنده است.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه بلادونا ترکیبی از دو کلمه ایتالیایی Bella (زیبا) و Donna (بانو) است. ریشه این نامگذاری به دوران رنسانس بازمیگردد؛ در آن زمان زنان عصاره این گیاه را در چشمان خود میچکاندند تا مردمک چشمها گشاد و جذابتر (میدریاز) به نظر برسد، هرچند این کار در درازمدت به بینایی آنها آسیب میزد.
جمعبندی و توضیح کامل بلادونا
بلادونا (Belladonna) واژهای با ریشه ایتالیایی به معنای «بانوی زیبا» است که در اصطلاح گیاهشناسی به گیاهی بسیار سمی، علفی و چندساله از تیره بادنجانیان اشاره دارد. این گیاه در فارسی با نامهایی چون شابیزک و تاجریزی مهلک و در عربی با عنوان ستالحسن شناخته میشود. جذابیت ظاهری میوههای سیاه و براق این گیاه در کنار سمیت مرگبار آن، بلادونا را در فرهنگ عامه به نمادی از زیبایی فریبنده و خطر پنهان تبدیل کرده است.
از نظر علمی و پزشکی، بلادونا علیرغم خطراتی که دارد، منبع غنی از آلکالوئیدهای حیاتی مانند آتروپین، هیوسین و اسکوپولامین است. این ترکیبات تأثیر مستقیمی بر سیستم عصبی بر جای میگذارند و امروزه در داروسازی مدرن برای ساخت داروهای ضداسپاسم، قطرههای چشمپزشکی (جهت گشاد کردن مردمک) و تسکیندهندهها کاربرد دارند. بنابراین، بلادونا نمونه بارزی از یک ماده طبیعی است که مرز میان سم و دارو در آن به دوز مصرفی بستگی دارد.