یعنی چه
شمایلپرستی به معنای تکریم، تقدیس و پرستش تصاویر، نقاشیها، تندیسها یا آیکونهای منسوب به پیامبران، قدیسان و فرشتگان است. این پدیده بیشتر در تاریخ مسیحیت (بهویژه در سنت ارتدوکس و کاتولیک) مطرح بوده و در دورههایی از تاریخ با مخالفتهای شدیدی به نام شمایلشکنی مواجه شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «شِمایِلپَرَستی» (š-e-m-ā-y-e-l--p-a-r-a-s-t-i) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مفهوم معمولاً با عناوین «شمایل پرستی»، «تصویرپرستی» یا «تمثالپرستی» شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای این واژه از اصطلاح تخصصی Iconolatry (برگرفته از ریشههای یونانی) یا عبارت عمومیتر Image worship استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و برابرهای فارسی این ترکیب شامل واژههای «تصویرپرستی»، «صورتپرستی»، «تمثالپرستی» و در معنای عامتر و انتقادی «صنمپرستی» یا «بتپرستی» است.
در قرآن
خود واژه ترکیبی «شمایلپرستی» در قرآن وجود ندارد. کلمه «شَمَائِل» دو بار در قرآن (سوره نحل آیه ۴۸ و سوره اعراف آیه ۱۷) به کار رفته، اما در آنجا جمعِ «شِمال» و به معنی «جهت چپ» (در مقابل یمین به معنی راست) است. با این حال، مفهوم نهی از این عمل، در آیات نفی بتپرستی و شرک مستتر است.
نماد چیست
این مفهوم نماد گرافیکی متمایز و واحدی ندارد؛ بلکه بستر و نماد عینی آن، نقاشیها و آیکونهای مذهبی بیزانسی، تصاویر مریم عذرا و حضرت عیسی، و دیوار شمایل (Iconostasis) در کلیساهای شرقی است که به عنوان واسطههای مقدسی برای نیایش به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل شمایل پرستی
«شمایلپرستی» یک ترکیب فارسی-عربی است که بخش اول آن یعنی «شمایل» در زبان فارسی به معنای صورت، تصویر و چهره مقدس به کار میرود و بخش دوم آن از مصدر پرستیدن میآید. این اصطلاح در تاریخ ادیان، بهویژه در مسیحیت عهد بیزانس، اهمیت الهیاتی بالایی دارد و به گرایش یا سنتِ تکریم و تقدیس تصاویر قدیسان اشاره میکند.
این پدیده تاریخی همواره مخالفان سرسختی داشته که به حرکت آنها «شمایلشکنی» (Iconoclasm) میگویند. در فرهنگ اسلامی، اگرچه تصویرگری مذهبی در قالب نقاشیهای هالهدار در برخی دورهها دیده شده، اما به دلیل مرزبندی جدی اسلام با هرگونه شائبهٔ شرک و بتپرستی، این عمل از نظر فقهی و اعتقادی مردود شمرده میشود.