یعنی چه
«اعیاء» در لغت به دو صورت مصدر لازم و متعدی به کار میرود؛ در حالت متعدی به معنای خسته کردن، به ستوه آوردن و درمانده کردن دیگری است و در حالت لازم، به معنای فرسودگی شدید، عجز و ناتوانی خود فرد در انجام یک کار یا بیان یک سخن به کار میرود.
تلفظ
این واژه بر وزن افعال است و به صورت کسر همزه، سکون عین، یاء مفتوح و الف کشیده تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر خستگی، ناتوانی، عجز و درماندگی به عنوان پاسخ این واژه ۵ حرفی شناخته میشوند.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در زبان انگلیسی معمولاً از واژگان مربوط به خستگی مفرط یا عدم توانایی استفاده میشود.
به عربی
خود واژه «اعیاء» ریشه اصیل عربی دارد (از ثلاثی مجرد ع ی ی در باب افعال) و در این زبان برای فرسودگیهای شدید جسمی و ذهنی کاربرد دارد.
به فارسی
نزدیکترین برگردانهای روان فارسی برای این کلمه، واژههایی چون ماندگی، فرسودگی، درماندگی و به ستوه آمدن هستند.
در قرآن
خود مصدر «اعیاء» در قرآن ذکر نشده است؛ اما فعلهای همخانواده آن در باب افعال دو بار برای اشاره به قدرت مطلق و خستگیناپذیری خداوند در آفرینش به کار رفتهاند؛ از جمله در آیه ۱۵ سوره ق («أَفَعَیِینَا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ») و آیه ۳۳ سوره احقاف («وَلَمْ یَعْیَ بِخَلْقِهِنَّ»).
جمعبندی و توضیح کامل اعیاء
واژه «اعیاء» یک مصدر عربی از ریشه (ع ی ی) بر وزن افعال است که در زبان فارسی به مفهوم ناتوانی شدید، فرسودگی جسمی یا ذهنی، و به ستوه آمدن در کار یا بیان سخن اشاره دارد. این واژه در متون کهن هم به صورت لازم (خسته شدن و عجز) و هم به صورت متعدی (خسته کردن دیگری) کاربرد داشته است.
نکته حائز اهمیت در بررسیهای لغوی این است که در متون فقهی، حقوقی و ترکیبات قدیمی، گاهی این واژه در عبارت «ضیاع و اعیاء» استفاده شده که در آنجا به معنای ساختمانها، بناها و اموال غیرمنقول مستحدثه (در برابر زمین و اراضی کشاورزی که ضیاع نامیده میشوند) است، هرچند که در این کاربرد ملکی غالباً با واژه «اعیان» همپوشانی یا خلط لفظی پیدا میکند.
در مجموع، اعیاء کلمهای ۵ حرفی و فصیح است که در زبان امروز بیشتر در متون ادبی، تخصصی یا پزشکی (برای اشاره به ضعف مفرط بدن) به چشم میخورد و معادلهای روشن آن در فارسی روزمره، درماندگی و خستگی مفرط است.