یعنی چه
این اصطلاح در اصل به معنای «سومین سنگِ دیگپایه (اجاق)» است، اما در کاربرد کنایهای و مجازی به معنای رسیدن مصیبت به نهایت شدت، تیر خلاص، یا بروز یک فاجعهٔ بزرگ و کمرشکن بعد از چند بدبیاری دیگر به کار میرود؛ حالتی که کار از حد تحمل فراتر میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب کنایی به صورت «ثالثةُ الأثافی» یا با تشدید یاء در آخر به صورت «ثالثةُ الاثافیّ» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «سومین سنگ دیگپایه» یا «کنایه از مصیبت بزرگ و نهایی»، عبارت ۱۲ حرفی «ثالثه الاثافی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از عباراتی که به ضربه یا فاجعه نهایی اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این عبارت خود ریشه در زبان عربی دارد و مترادفهای هممعنای آن در عربی شامل فجایع و بلاهای بزرگ است.
به فارسی
معادلهای دقیق و کنایهای این عبارت در زبان فارسی شامل اصطلاحاتی مثل «قوزِ بالا قوز»، «تیر خلاص»، «بلای کبرا»، «مصیبت عظمی» و «مایهٔ بدبختیِ کامل» است.
نماد چیست
این عبارت نمادِ رسیدن بحران به اوج خود و فاجعهای است که دیگر راه فرار یا صبری برای آن باقی نمانده است. در فرهنگ بادیهنشینی اعراب، اگر دو سنگ اجاق معمولی بود و سنگ سوم از بدنهٔ عظیم کوه انتخاب میشد، آن سنگ سوم (کوه) بسیار سهمگینتر بود؛ لذا نماد سختترین مصیبت ممکن شد.
جمعبندی و توضیح کامل ثالثه الاثافی
اصطلاح «ثالثه الاثافی» یک عبارت کنایی و ضربالمثل مشهور عربی است که به ادبیات فارسی نیز راه یافته است. واژهٔ «ثالثه» از ریشه ث-ل-ث به معنای سوم و «اثافی» جمعِ اثفیه به معنای سنگهای سهپایهٔ اجاق است. در فرهنگ کهن بادیهنشینان، دیگ غذا را روی سه سنگ میگذاشتند، اما گاهی به جای سنگ سوم از بدنه یک کوه یا صخره بزرگ استفاده میکردند که بسیار عظیم و تکانناپذیر بود. از همین رو، عبارت «رماه الله بثالثة الأثافي» (خداوند او را با سنگ سوم هدف قرار داد) کنایه از دچار شدن به بدترین و سنگینترین بلای ممکن گردید.
این عبارت در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما در نهجالبلاغه و شعر کلاسیک کاربرد داشته و نمادی از نقطهٔ اوج بحران، حد نهایی تحمل انسان و ضربهٔ آخر یا همان تیر خلاص است. در زبان فارسی، مفاهیمی چون «قوز بالا قوز» یا «مصیبت عظمی» نزدیکترین معادلهای حسی و معنایی به این اصطلاح هستند.