یعنی چه
دنبه گوسفند بخشی پهن و بزرگ در ناحیه خلفی برخی نژادهای گوسفند (fat-tailed sheep) است که به جای دم آویخته شده و انباشته از چربی لطیف است. این چربی در واقع ذخیره انرژی حیوان در مناطق خشک محسوب میشود و ریشه در واژه پهلوی «dumbak» به معنی دم یا دنباله دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت دُنبه (donbeh) یا در گویش عامیانه دُمبه (dombeh) تلفظ میشود که از واژههای کهن مرتبط با دام و چربی حیوانی است.
در جدول
در حل جداول کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای این مفهوم با توجه به تعداد حروف، خود واژه «دنبه گوسفند» (۱۰ حرف) یا معادلهای قدیمیتر آن مانند «الیه» و «پیه» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به خود نژاد گوسفند از Fat-tailed sheep و برای چربی یا روغن حاصل از آن از Sheep tail fat یا Kurdyuk fat استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه «الیة» (لیّة) به طور خاص برای دنبه گوسفند به کار میرود. در تفاسیر آیه ۱۴۶ سوره انعام نیز این واژه به عنوان استثنای چربیهای حلال آورده شده است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی، به چربی حاصل از دم گوسفند «Kuyruk yağı» میگویند که به معنای لغوی روغنِ دم است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، دنبه نماد فربهی، غنا و طعم غلیظ در آشپزی سنتی است. در ضربالمثلها نیز به عنوان نماد فریبدهندگی و طمعبرانگیزی کاربرد دارد؛ مانند تعبیر سعدی: «چون گرگ به بوی دنبه در بند» یا مثل معروف «با گرگ دنبه میخورد، با چوپان گریه میکند» که کنایه از نفاق است.
جمعبندی و توضیح کامل دنبه گوسفند
دنبه گوسفند به چربی انباشتهشده در قسمت انتهای بدن نژادهای خاصی از گوسفندان گفته میشود که ریشه در واژه پارسی میانه «dumbak» دارد. این بخش از بدن دام، در مناطق خشک و کمآب به عنوان یک منبع ذخیره انرژی حیاتی برای گوسفند عمل میکند و در فرهنگ غذایی آسیای مرکزی و ایران، به خاطر بافت لطیف و طعم غلیظش، جایگاه ویژهای در طبخ غذاهای سنتی دارد.
از نظر واژهشناسی و مذهبی، اگرچه کلمه دنبه به طور مستقیم در قرآن نیامده، اما در تفاسیر آیات مربوط به تحریم چربیها بر یهود (آیه ۱۴۶ سوره انعام)، مفسران بزرگ واژه «الیه» را که معادل عربی دنبه گوسفند است، از چربیهای حلال استثنا کردهاند. در ادبیات و فولکلور فارسی نیز این واژه مفاهیمی همچون فربهی، ثروت و گاه طمع و فریب را بازتاب میدهد.
در حوزه بینالمللی و ترجمه، این واژه در انگلیسی با اصطلاح Sheep tail fat و در ترکی با Kuyruk yağı شناخته میشود. این کلمه ترکیبی در بازیهای فکری و جداول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک عبارت ۱۰ حرفی کاربرد دارد.