یعنی چه
افتداء در لغت به معنای خویشتن را بازخریدن یا دادن مال و بهایی (فدیه) برای آزاد کردن خود یا دیگری از بند، اسارت، یا عذاب است. در اصطلاح فقهی نیز به مالی که زن برای رهایی از علقه زوجیت در طلاق خلع به شوهر میدهد، اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه به صورت اِفتِداء (با کسر الف و تاء) تلفظ میشود و در زبان فارسی همزه پایانی آن معمولاً صامت است و خوانده نمیشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «افتداء» به عنوان پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهای «بازخریدن خود»، «فدیه دادن» یا «سرخرید کردن» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن از واژه Ransom (بیشتر در بافت اسارت و پرداخت مال) و Redemption (در بافت معنوی و رهایی از گناه یا عذاب) استفاده میشود.
به عربی
واژه افتداء خود مصدری عربی از باب افتعال است که در معجمهای عربی به معنای پرداخت عوض برای آزادی کاربرد دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل «سرخرید کردن»، «خویشتنرهانی»، «بازخریدن» و «تخلیص» است که مفهوم نجات دادن با پرداخت بهای معین را میرسانند.
در قرآن
این مفهوم در قرآن بارها مطرح شده است؛ از جمله در آیه ۱۱ سوره معارج که گناهکار آرزو میکند فرزندانش را برای رهایی (یفتدی) از عذاب فدیه دهد، و آیه ۲۲۹ سوره بقره که درباره پرداخت مال توسط زن برای طلاق (افتدت به) صراحت دارد.
جمعبندی و توضیح کامل افتداء
واژه «افتداء» یک مصدر عربی از ریشه «ف د ی» است که به باب افتعال رفته و به طور گسترده در متون فقهی، حقوقی و قرآنی به کار میرود. معنای محوری این کلمه، رها ساختن خود یا دیگری از یک وضعیت سخت، اسارت یا عذاب از طریق پرداخت یک بهای مشخص یا عوض مادی و معنوی است که به آن فدیه میگویند.
این اصطلاح در ساختار حقوق اسلامی علاوه بر کاربرد عمومی در مورد آزادی اسرا، در مبحث خانواده و طلاق خلع نیز جایگاه ویژهای دارد؛ جایی که زوجه با بخشیدن مهریه یا مال، خود را از قید زوجیت آزاد میکند. در کاربرد قرآنی نیز این واژه به تصویرسازی روانشناختی مجرمان در قیامت اشاره دارد که حاضرند تمام دارایی زمین یا حتی فرزندان خود را برای افتداء و نجات از آتش بهای صادر شده بدهند.