یعنی چه
این واژه به کسی اشاره دارد که شانس و اقبال از او روی گردانده و از خوشی به ناخوشی افتاده است. در واقع سرنوشت او معکوس، تیره و دگرگون شده است.
در جدول
در حل جداول متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان معادل عباراتی چون بدبخت، سیاهبخت یا نگونبخت با تعداد حروف مشخص کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی برای رساندن مفهوم بدبختی و واژگونی بخت وجود دارند که بسته به متن استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی اصطلاحات ترکیبی یا واژگان مفردی چون منحوس و تعیس دقیقترین برگردانها برای مفهوم بختبرگشته هستند.
به فارسی
این کلمه یک صفت مرکب فاعلی مرخم در زبان فارسی است. از نظر معنایی با واژگانی چون برگشتهبخت، وارونبخت، سیاهبخت، شوربخت، مُدبِر و فلکزده مترادف بوده و متضادهای اصلی آن خوشبخت، بختیار و نیکبخت هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، بختبرگشته نماد انسان گرفتار سرنوشت تلخ و تغییر ناگهانی اقبال است. در نجوم قدیم، سیاره زحل (کیوان) مظهر نحوست و بختبرگشتگی بوده و در باورهای عامیانه نیز جغد چنین نمادی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل بخت برگشته
واژه «بختبرگشته» یکی از تعابیر عمیق و کنایی در زبان و ادبیات فارسی است که برای توصیف افرادی به کار میرود که روزگار و سرنوشت با آنها یار نبوده و از اوج خوشبختی به ورطه رنج و محنت سقوط کردهاند. ریشه این واژه ترکیبی از «بخت» (به معنای سهم و تقدیر در فارسی میانه) و «برگشته» (به معنای دگرگونشده) است که تصویر ذهنی واضحی از وارونگی اقبال را ارائه میدهد.
در فرهنگ عامه و باورهای کهن ایرانی، بختبرگشتگی گاه با پدیدههای نجومی مانند نحوست سیاره زحل یا نمادهایی چون جغد پیوند میخورده است. شاعران بزرگی چون فردوسی و سعدی نیز در آثار خود از این صفت برای نشان دادن ناپایداری جهان و رنجهای ناگزیر انسانی استفاده کردهاند تا یادآور شوند که چرخ فلک همواره بر یک مدار نمیچرخد.