یعنی چه
این واژه دو تلفظ و معنی عمده دارد: در حالت اول (عِشار) به معنی شتران ماده آبستنی است که ده ماه از بارداری آنها گذشته و در آستانه زایمان هستند که گرانبهاترین مال نزد عرب جاهلی بود. در حالت دوم (عَشّار) به معنی باجگیر، گمرکچی یا مأموری است که یکدهم اموال را به عنوان مالیات و عوارض دریافت میکرد.
تلفظ
تلفظ اول عِشار [ 'e-shār ] به صورت جمع عُشَراء است. تلفظ دوم عَشّار [ 'ash-shār ] صیغه مبالغه از ریشه عشر به معنی دهیکگیرنده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً با راهنمای «شتران آبستن قرآنی» یا «باجگیر و گمرکچی قدیمی» از طراحان پرسیده میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار، واژه العشار در متن قرآن ناظر به ناقههای گرامی و باردار است، در حالی که در متون فقهی و تاریخی العشّار به مأموران حکومتی اخذ عوارض اطلاق میشد.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این کلمه بسته به نوع تلفظ، شامل «شتران نزدیک به زایمان» یا اصطلاحات دیوانی قدیمی مثل «عشرگیر»، «باجخواه» و «مالیاتبگیر» است.
در قرآن
این کلمه تنها یکبار در قرآن کریم در آیه ۴ سوره تکویر آمده است. در این آیه خداوند میفرماید هنگامی که ارزشمندترین اموال (شتران باردار دهماهه) به دلیل هول و وحشت عظیم قیامت به حال خود رها و معطل میشوند.
نماد چیست
العشار در تفاسیر و ادبیات دینی نماد عالیترین و نفیسترین داراییهای دنیوی انسان است؛ رها شدن آن در روز رستاخیز نشاندهنده بیارزش شدن مادیات و شدت هراس انسان در آن روز بزرگ است. همچنین در تلفظ دوم، نمادی از ظلم و چپاول اموال مردم محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل العشار
واژه العشار یک کلمه اصیل عربی با ریشه «ع-ش-ر» (ده) است که وارد زبان فارسی شده و دو وجهه معنایی کاملاً متمایز دارد. در وجهه نخست که در آیه چهارم سوره تکویر با کسر عین به کار رفته، به معنای شتران ماده بارداری است که ده ماه از حمل آنها گذشته است. این شترها در زمان نزول قرآن گرانبهاترین دارایی عرب محسوب میشدند و قرآن با اشاره به رها شدن آنها، تصویر تکاندهندهای از هول روز قیامت و بیارزش شدن شدیدترین دلبستگیهای مادی انسان را به تصویر میکشد.
در وجهه دوم، این واژه با فتح عین و تشدید شین (عَشّار) خوانده میشود که اصطلاحی دیوانی و فقهی است. عَشّار به مأموری گفته میشد که یکدهم کالاها یا اموال تجاری را به عنوان مالیات، عوارض راهداری یا باج دریافت میکرد که در تاریخ و احادیث اسلامی غالباً با مفهوم ظلم و باجگیری دولتی گره خورده است. همچنین العشار نام یکی از محلههای تجاری و قدیمی شهر بصره در عراق نیز میباشد.