یعنی چه
در علوم قرآنی و تفسیر، به حادثه، داستان، پرسش یا موقعیت ویژهای در زمان پیامبر اسلام (ص) گفته میشود که به دنبال آن، آیه یا آیاتی برای پاسخگویی، حل مشکل یا تبیین حکم آن موضوع خاص نازل شده است.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب اضافه و صفت تلفظ میشود: سَبَب (Sabab) + نُزول (Nozul) + خاص (Khass).
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «سبب نزول خاص» است که ده حرف دارد و به علت ویژه فرود آمدن وحی اشاره میکند.
به انگلیسی
در متون آکادمیک و اسلامشناسی انگلیسی، برای رساندن این مفهوم از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در علوم قرآنی عربی دارد و به همین صورت در تفاسیر به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان مفهوم آن به فارسی، «پیشآمد یا انگیزه معینِ نزول وحی» یا «شأن نزول مشخص» است.
در قرآن
خود این ترکیب اصطلاحی در متن قرآن نیامده است، بلکه یک عنوان علمی و تفسیری است. با این حال، نمونههای عینی آن فراوان است؛ مانند آیه اول سوره مجادله که در پی شکایت زنی به نام خوله از همسرش نازل شد و آن واقعه، سبب نزول خاص آیه به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل سبب نزول خاص
اصطلاح «سبب نزول خاص» یکی از مفاهیم کلیدی و ابزارهای بنیادین در دانش تفسیر و علوم قرآنی است. این اصطلاح به رویداد، پرسش یا بحران مشخصی در جامعه صدر اسلام اشاره دارد که به طور مستقیم بستر و انگیزه نزول یک یا چند آیه مشخص را فراهم کرده است. شناخت این اسباب به مفسران کمک میکند تا با درک اتمسفر تاریخی و شرایط صدور آیه، به معنای دقیقتر و مقصود واقعی کلام وحی دست یابند.
در مصلحتاندیشیهای فقهی و اصولی، قاعدهای معروف وجود دارد که میگوید «العبرة بعموم اللفظ لا بخصوص السبب»؛ یعنی اگرچه آیه در پاسخ به یک حادثه خاص (سبب نزول خاص) نازل شده، اما حکم و هدایت آن کلی است و منحصر به آن واقعه تاریخی نمیماند. در مقابل این مفهوم، آیاتی قرار دارند که بدون هیچ سابقه یا حادثه قبلی و صرفاً برای هدایت عمومی نازل شدهاند که به آنها نزول ابتدایی میگویند.