یعنی چه
در لغت به فرزندی گفته میشود که پیش از رسیدن به سن بلوغ، پدرش را از دست داده است. همچنین در ادبیات فارسی و عرفان، این کلمه به صورت استعاری به معنای مروارید و گوهر یکتا، بینظیر و گرانبها (مانند دُرّ یتیم) نیز به کار میرود.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه عربی «ی ت م» مشتق شدهاند که در اصل به معنای انفراد، تنهایی و جدایی است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در اصلِ عربی با تنوین نصب به صورت «یَتِیماً» (Yatiman) تلفظ میشود، اما در زبان فارسی و بهویژه در انتهای ابیات شعر به صورت «یتیما» (Yatima) خوانده و نگارش میشود.
در جدول
کلمه یتیما در حل جدول کلمات متقاطع دقیقاً ۵ حرف دارد. بسته به طراح جدول، ممکن است واژههای مترادفی مثل یتیم یا ایتام نیز مد نظر باشند.
به انگلیسی
رایجترین معادل در زبان انگلیسی برای فرزندی که والدین یا سرپرست خود را از دست داده، واژه Orphan است.
به عربی
واژه یتیما ریشه عربی دارد و شکل منسوب و نکره کلمه یتیم در زبان عربی است.
به ترکی
در ترکی استانبولی واژه Yetim که از عربی وام گرفته شده برای فرزند پدرمرده، و واژه Öksüz بیشتر برای فرزند مادرمرده یا بیسرپرست کاربرد دارد.
نماد چیست
در بافت اجتماعی و اخلاقی، یتیم نماد آسیبپذیری، تنهایی و نیاز مبرم به حمایت جامعه است. اما در ادبیات عرفانی فارسی، تعابیری مانند «دُرّ یتیم» نماد پاکی، بینظیر بودن و کمال است؛ به طوری که پیامبر اسلام (ص) را به دلیل رسیدن به عالیترین مراتب معنوی بدون مربی بشری، به این عنوان میستایند.
جمعبندی و توضیح کامل یتیما
واژه «یتیما» در حقیقت شکل منسوب و تنویندار کلمه عربی «یتیم» (یَتِیماً) است که به زبان فارسی راه یافته است. این کلمه در لغت به کودک یا فرد خردسالی اطلاق میشود که پیش از رسیدن به سن بلوغ، پدر خود را از دست داده و از سرپرستی او محروم شده باشد. ریشه اصلی این واژه در لغت عرب به مفاهیمی همچون انفراد، تنهایی و جدایی اشاره دارد.
این کلمه در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم جایگاه اخلاقی و حمایتی ویژهای دارد و چندین بار به همین صورت دقیق (یَتِیماً) در سورههایی مانند انسان، ضحی و بلد به کار رفته است. در این متون، یتیم به عنوان نمادی از قشر ضعیف جامعه معرفی شده که تکریم و حفظ حقوق مادی و معنوی او، یکی از بزرگترین آزمایشهای اخلاقی و انسانی امت به شمار میرود.
علاوه بر معنای ظاهری، «یتیما» یا تعابیری نظیر «دُرّ یتیم» در ادبیات و عرفان فارسی معنایی استعاری و بسیار والا پیدا کردهاند. در شعر شاعرانی چون خاقانی و حافظ، این اصطلاح نماد گوهر یکتا و ارزشمندی است که همتایی برای آن متصور نیست. این نماد هنری برای توصیف پیامبر اکرم (ص) و انسانهای کاملی که بدون واسطه خلق به عالیترین درجات رسیدهاند، استفاده میشود.