یعنی چه
بیماری جنون گاوی یک بیماری عصبی، عفونی، مزمن و کاملاً کشنده در میان گاوها است که قابلیت انتقال به انسان را نیز دارد. این بیماری باعث تخریب تدریجی بافت مغز و نخاع و ایجاد حفرههای میکروسکوپی در آن میشود که در اصطلاح پزشکی به آن اسفنجی شدن مغز میگویند. عامل این عارضه برخلاف بیماریهای رایج، ویروس یا باکتری نیست، بلکه پروتئینی تغییرشکلیافته به نام پریون است.
تلفظ
این اصطلاح به صورت [بیماریِ جُنونِ گاوی] تلفظ میشود. کلمه بیماری با کسر راء به جنون (با ضمه جیم و نون اول) و آن هم با کسر نون به گاوی متصل میگردد.
در جدول
در طراحان جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «بیماری جنون گاوی» (با ۱۴ حرف) یا به صورت کوتاهشده «جنون گاوی» است. همچنین نام علمی آن یعنی انسفالوپاتی اسفنجیشکل گاوی نیز ممکن است مد نظر باشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به صورت عمومی به آن Mad Cow Disease میگویند و در اصطلاحات تخصصی و پزشکی از عبارت Bovine Spongiform Encephalopathy که به اختصار BSE نامیده میشود، استفاده میکنند.
به فارسی
این عبارت یک ترکیب وصفی و اصطلاحی در زبان فارسی مدرن است. واژه بیماری ریشه پهلوی دارد، جنون کلمهای عربی به معنی دیوانگی است و گاوی صفت نسبی فارسی است. نام علمی و دقیق فارسی آن «انسفالوپاتی اسفنجیشکل گاوی» است که به دلیل رفتار تهاجمی و نامتعادل دامهای مبتلا، در عامه به جنون گاوی معروف شده است.
در قرآن
اصطلاح ترکیبی بیماری جنون گاوی در قرآن کریم نیامده است. اگرچه ریشههای واژگان آن به صورت جداگانه یافت میشوند؛ مثلاً کلمه «بقره» به معنی گاو و مشتقات جنون مانند «مجنون» به معنای دیوانه در آیات وجود دارند، اما هیچ اشارهای به این بیماری خاص دامی در قرآن نیست.
نماد چیست
این اصطلاح پزشکی نماد رسمی یا فرهنگی خاصی در ادبیات ندارد؛ اما در رسانهها، مطبوعات و کاریکاتورهای اجتماعی معمولاً به عنوان نمادی از بحرانهای سلامت، آلودگیهای غذایی یا به صورت تصویری با نمایش یک گاو خشمگین، سرگردان و گیج با چشمهای ضربدری ترسیم میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بیماری جنون گاوی
بیماری جنون گاوی (BSE) یک اختلال عصبی کشنده و تحلیلبرنده در دامها است که توسط پروتئینهای معیوبی به نام پریون ایجاد میشود. این بیماری با تخریب سلولهای مغزی، ظاهری اسفنجیشکل به بافت مغز میدهد و باعث رفتارهای نامتعادل، تهاجمی و از دست رفتن کنترل حرکتی در گاوها میشود. اهمیت این بیماری زمانی دوچندان شد که مشخص گردید از طریق مصرف گوشت آلوده قابل انتقال به انسان است و در انسان بیماری مرگبار دیگری به نام واریانت کروتزفلد-جاکوب (vCJD) ایجاد میکند.
از آنجا که عامل پریونی این بیماری به حرارت، پختوپز و ضدعفونیکنندههای معمولی مقاوم است و هیچگونه واکسن یا درمانی برای آن وجود ندارد، تنها راه مقابله با آن اقدامات پیشگیرانه شدید است. این اقدامات شامل ممنوعیت استفاده از پودر گوشت و استخوان دامی در غذای گاوها، غربالگری منظم دامداریها و معدومسازی فوری و کامل دامهای مشکوک یا مبتلا میشود تا از ورود عامل بیماری به زنجیره غذایی انسان جلوگیری شود.