یعنی چه
این عبارت ترکی از دو بخش «چیله» (Çile) به معنای رنج، مشقت و دورهای از ریاضت، و «بلبل» (Bülbül) تشکیل شده است که مجازاً به عاشق دلشکسته و محنتزده اشاره دارد.
تلفظ
در زبان اصلی (ترکی) این ترکیب معمولاً به صورت «چیلله بولبولوم» (Çile Bülbülüm) به معنی «بلبل رنجدیده من» تلفظ و ادا میشود.
در جدول
این واژه در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان یک اصطلاح ترکی یا نام ترانهای قدیمی با ۸ حرف شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این ترکیب ترکی از واژه Suffering به معنای رنجکشیده در کنار مرغ غزلخوان استفاده میشود.
به ترکی
این ترکیب یک اصطلاح اصیل ترکی است که در ادبیات و موسیقی فولکلور ترکی آذربایجانی و استانبولی کاربرد فراوانی دارد.
به فارسی
اگر بخواهیم این ترکیب ساختاری ترکی را به زبان فارسی برگردانیم، دقیقترین برگردان مفهومی آن واژگانی چون بلبلِ هجرانکشیده یا مرغِ نالان خواهد بود.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عامیانه خاورمیانه، این عبارت نماد انسان عاشقی است که در فراق یار دوری و ریاضتهای سنگین (چله به معنی ۴۰ روز عزلت) را به جان میخرد و ناله سر میدهد.
معنی انگلیسی/خارجی
این عبارت عمدتاً یک واژه بیگانه (ترکی) است و ریشه اصیل در فرهنگ لغات کلاسیک فارسی ندارد. ریشه بخش اول آن (چیله/چله) از واژه فارسی «چهل» گرفته شده که وارد ترکی شده و تغییر معنایی یافته است، و بخش دوم (بلبل) ریشه عربی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل چیله بلبل
عبارت «چیله بلبل» (یا چیلله بولبولوم) یک اصطلاح مستقل در لغتنامههای مرجع زبان فارسی مانند دهخدا و معین نیست؛ بلکه یک ترکیب ترکی بسیار مشهور است که به واسطه موسیقی و ترانههای فولکلور قدیمی وارد حافظه شنیداری ایرانیان شده است. این اصطلاح از دو واژه «چیله» به معنای رنج و مشقت و «بلبل» تشکیل شده و در مجموع به معنای «بلبلِ رنجکشیده» است.
شهرت بزرگ این عبارت در ایران به یک ترانه نوستالژیک ترکی به همین نام برمیگردد که ابتدا توسط خوانندگان سرشناسی چون امل ساین در فیلمهای مشترک ایرانی-ترکی دهه پنجاه خورشیدی اجرا شد و بعدها توسط خوانندگان مختلفی در تبریز و باکو بازخوانی گردید. این کلمه در ادبیات عامیانه مجازاً نماد فرد عاشق، صبور و هجرانکشیدهای است که در غم فراق معشوق ناله میکند.