یعنی چه
این عبارت کنایهای در زبان فارسی دو معنای عمده دارد: نخست بالا زدن دامن لباس برای دوری از آلودگی که مجازاً به معنای اعراض، پرهیز و قطع رابطه است. دوم، جمع کردن لباس برای چابکی که کنایه از عزم جزم و آمادگی برای انجام کاری سخت میباشد.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت [دامَن بَر کَ شیدَن] است که از ترکیب اسم، پیشوند و مصدر ساخته شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «دامن برکشیدن» با ۱۱ حرف است. از دیگر پاسخهای احتمالی میتوان به اعراض یا تجنب اشاره کرد.
به انگلیسی
برای مفهوم دوری و کنارهگیری از افعالی مانند withdraw یا shun استفاده میشود و برای معنای آمادگی، اصطلاحاتی نظیر roll up one's sleeves به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح شامل دوری گزیدن، پرهیز کردن، قطع رابطه، تنزه، و در وجه دوم آن، آستین بالا زدن و آماده شدن است.
نماد چیست
در متون ادبی و عرفانی، این عبارت نماد پاکدامنی، تقوا و پرهیز از آلودگیهای اعتباری دنیاست. در ادبیات حماسی نیز نمادی از آمادگی کامل و ورود مقتدرانه به میدان عمل به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل دامن برکشیدن
اصطلاح «دامن برکشیدن» یکی از کنایات اصیل، فصیح و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است. ریشه مادی این عبارت به عمل بالا زدن یا جمع کردن دامن لباس بازمیگردد که در گذشته برای جلوگیری از خیس شدن، خاکی شدن یا آلودگی انجام میشده است. به تبع این رفتار، دو مفهوم کنایی مجزا در بستر متن شکل میگیرد؛ یکی اعراض، تجنب و پرهیز از امور دنیوی یا اشخاص، و دیگری آمادگی و عزم جزم برای انجام یک امر خطیر.
این واژه در شعر و نثر فارسی، به ویژه در متون عرفانی، جایگاه ویژهای دارد و غالباً نشاندهنده وارستگی، تقوا و دوری گزیدن سالک از مادیات است. تناسب معانی متضاد در این کنایه (هم به معنی کنار کشیدن و هم به معنی آستین بالا زدن برای کار) بازتابدهنده ظرافتهای ساختاری زبان فارسی است.