یعنی چه
عبارت «ضال و مضل» در لغت و اصطلاحات دینی به معنای «گمراه و گمراهکننده» است؛ یعنی فرد، جریان یا کتابی که هم خودش از مسیر حق و هدایت خارج شده و هم مایهٔ فریب، انحراف و تباهی دیگران میشود.
تنزّه/تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «ضالّ» (با تشدید لام و صدای کشیده آ) و «مُضِلّ» (با ضمه ميم و کسره و تشدید لام) است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسش «گمراه و گمراهکننده» یا اصطلاح فقهی کتب انحرافی، عبارت ۷ حرفی «ضال و مضل» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این ترکیب از عباراتی استفاده میشود که همزمان صفت گمراه بودن و عاملِ گمراهی بودن را نشان دهند.
به عربی
این ترکیب ریشهٔ کاملاً عربی دارد. «ضالّ» اسم فاعل از ثلاثی مجرد (ضلالت) و «مُضِلّ» اسم فاعل از باب افعال (إضلال) در زبان عربی است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه «گمراه و غواگر»، «منحرف و مایهٔ تباهی» یا «بیراه و فریبدهنده» هستند که به خوبی عمق معنای آن را منتقل میکنند.
در قرآن
ترکیب پیاپی «ضال و مضل» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما به صورت جداگانه آمدهاند؛ مانند «الضَّالِّينَ» در آیه ۷ سوره حمد (گمراهان) و وصف شیطان به عنوان «عَدُوٌّ مُضِلٌّ مُبِينٌ» در آیه ۱۵ سوره قصص (دشمن گمراهکننده آشکار).
جمعبندی و توضیح کامل ضال و مضل
عبارت «ضال و مضل» یک ترکیب وصفی با ریشهٔ عربی است که در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی کاربرد ویژهای دارد. بخش اول یعنی «ضال» به فردی اشاره دارد که خود به دلیل غفلت یا لجاجت از مسیر مستقیم و حق منحرف شده است، و بخش دوم یعنی «مضل» ویژگی کسی یا چیزی را بیان میکند که فعالانه به دنبال فریب، انحراف و به اشتباه انداختن دیگران است.
این اصطلاح در فقه و کلام اسلامی بار معنایی سنگینی دارد و غالباً به عنوان نمادی برای شیطان، رهبران فاسد، بدعتگذاران در دین و همچنین رسانهها یا کتب انحرافی (کتب ضاله) به کار میرود؛ چیزهایی که مطالعه یا پیروی از آنها جامعه را به سوی انحطاط فکری و عقیدتی سوق میدهد.