یعنی چه
ترکیب «خراج ملک» یک اضافهٔ بیانی یا اضافی است که از دو واژهٔ «خراج» (به معنی باج و مالیات) و «مُلک» (به معنی سرزمین و پادشاهی) تشکیل شده است. در لغت به معنای تمام درآمد حاصل از اداره یا زمینهای یک قلمرو است.
تلفظ
این ترکیب به صورت اضافه خوانده میشود: خَراج (با فتح خ و جیم ساکن در حالت وقوف یا مکسور در حالت اضافه) + مُلْک (با ضم میم و سکون لام و کاف).
در جدول
پاسخ دقیق برای این عبارت در جدول «خراج ملک» است که دقیقاً از ۷ حرف تشکیل شده است. از دیگر تعابیر مشابه میتوان به باج مملکت یا مالیات دیوان اشاره کرد.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از ترکیب مستقیم خراج الملک یا عباراتی نظیر جبایة المملکة (مالیات و عایدی پادشاهی) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و واژگان جایگزین فارسی این ترکیب شامل کلماتی چون ساو، باجِ مملکت، جزیه، و درآمدِ قلمرو حکومتی است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و اشعار سبک عراقی و فهلویات، این اصطلاح نماد فدا کردن کل دارایی یک سرزمین بزرگ در پای معشوق است. شاعر با این تعبیر بیان میکند که ارزش یک تار زلف معشوق با ثروت و بودجه اداره یک کشور برابری میکند.
جمعبندی و توضیح کامل خراج ملک
ترکیب «خراج ملک» در اصل به معنای مالیات، باج یا کل عایدی و درآمد حاصل از یک سرزمین و پادشاهی است که از دو واژه با ریشههای عربی (خرج) و (ملک) ساخته شده است. اگرچه خود این ترکیب به صورت یکجا در قرآن نیامده، اما اجزای آن مانند «خراج» (به معنی مزد و پاداش مادی) و «ملک» (به معنی فرمانروایی) بارها در آیات الهی به کار رفتهاند.
در ادبیات فارسی، این اصطلاح فراتر از معنی مادی خود رفته و جنبهای کنایی و استعاری یافته است. شاعران از این تعبیر به عنوان نماد ارزش بیحدوحصر و قیمت گزاف زیبایی معشوق استفاده میکنند؛ بهطوری که دارایی و مالیات یک شهر یا کشور بزرگ را همارز با یک تار موی معشوق میدانند، همانطور که باباطاهر میگوید: «دو زلفونت خراج ملک ری بی».