یعنی چه
در علوم عقلی، فقه، اصول و فلسفه، دلیل راجح به معنای برهانی است که سنگینی، قوت و ارزش علمی یا منطقی آن از دلیل یا دلایل مقابل بیشتر است و عقل حکم به پذیرش و تقدم آن میکند.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت [دَ لی لِ را جِ] تلفظ میشود که از دو واژهٔ عربی «دلیل» و «راجح» (اسم فاعل از ریشه ر ج ح) ساخته شده است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این واژه با توجه به تعداد حروف (۸ حرف) خودِ «دلیل راجح» یا معادلهای آن نظیر «دلیل فائق» است.
به انگلیسی
در متون حقوقی، فلسفی و منطقی زبان انگلیسی، برای رساندن مفهوم دلیل راجح از اصطلاحاتی استفاده میشود که برتری وزنی یا غالب بودن استدلال را نشان میدهند.
به فارسی
معادلهای فارسی و ترکیبات جایگزین برای این واژه شامل برهان قاطع، دلیل فائق، امارهی قویتر، بینهٔ راجحه و برهان واضح است که همگی برتری یک استدلال را بر دیگری نشان میدهند.
نماد چیست
در متون سنتی، فقهی و حقوقی، نماد عینی کلمهٔ راجح «کفهٔ سنگینتر و پایینآمدهٔ ترازو» است که در مقابل کفهٔ سبکتر (مرجوح) قرار میگیرد. در منطق مدرن نیز ترازوی عدالت یا برآیند قویتر نیروها نماد آن است.
جمعبندی و توضیح کامل دلیل راجح
عبارت «دلیل راجح» یک اصطلاح کلیدی در حوزههای فقه، اصول، فلسفه و منطق است. این ترکیب وصفی زمانی به کار میرود که دو یا چند دلیل متضاد در برابر یکدیگر قرار میگیرند و یکی از آنها به دلیل داشتن اسناد محکمتر، دلالت واضحتر یا منطق استوارتر، بر سایر ادله چربش و برتری مییابد. عقل و شرع در این حالت حکم میکنند که دلیل ضعیفتر (مرجوح) کنار گذاشته شده و دلیل قویتر مبنای عمل و صدور حکم قرار گیرد.
ریشهٔ این اصطلاح از واژگان عربی اخذ شده است؛ «دلیل» به معنای راهنما و اثباتکننده و «راجح» به معنی سنگینتر شدن کفهٔ ترازو است. در متون دینی و قرآنی نیز اگرچه عین این ترکیب به کار نرفته، اما اصل عقلانی آن در آیاتی مانند آیه ۳۵ سوره یونس که بر پیروی از هدایتکنندهٔ به حق تاکید دارد، به وضوح منعکس شده است و در قواعد فقهی تحت عنوان «قبح ترجیح مرجوح بر راجح» شناخته میشود.