یعنی چه
در دستور زبان، ضمیر غایب به کلمهای گفته میشود که جانشین اسم شخص، شیء یا مفهومی میشود که در زمان گفتوگو حضور فیزیکی ندارد یا مستقیماً مخاطبِ گوینده نیست. این ضمایر برای جلوگیری از تکرار اسم در جمله به کار میروند. در زبان فارسی، ضمایر غایب به دو دستهٔ مفرد («او» و «وی») و جمع («ایشان»، «آنان» و «آنها») تقسیم میشوند.
تلفظ
واژهٔ «ضمیر» با ضمهٔ ضاد [ظَ / ضَمير] و واژهٔ «غایب» با الف مددار و کسرهٔ یاء [غا / یِب] تلفظ میشود که در مجموع ترکیبِ وصفی «ضمیرِ غایب» را میسازند.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ این معما بسته به تعداد حروف معمولاً «او»، «وی»، «ایشان» یا خود واژهٔ «سوم شخص» است. کلمهٔ «ضمیر غایب» بدون احتساب فاصله دقیقاً از ۸ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به ضمایری که به شخص یا چیز غایب اشاره دارند، Third-person pronoun میگویند. ضمایر مفرد غایب در انگلیسی شامل He (مذکر)، She (مؤنث)، It (اشیاء و حیوانات) و ضمیر جمع آن They است.
به عربی
در صرف و نحو زبان عربی، به ضمایر سوم شخص «الضمير الغائب» میگویند. این ضمایر در عربی تفکیک جنسیت و تعداد دقیقتری دارند؛ مانند «هُوَ» (مفرد مذکر غایب)، «هِيَ» (مفرد مؤنث غایب)، «هُما» (مثنی غایب) و «هُم/هُنَّ» (جمع غایب).
به فارسی
معادل سره و اصطلاح رایج دیگر این واژه در دستور زبان فارسی معاصر، «ضمیر سوم شخص» یا «ضمیر مغایب» است که وظیفه اشاره به فرد یا موضوعی غیر از گوینده و شنونده را بر عهده دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ضمیر غایب
ضمیر غایب یکی از ارکان مهم دستوری در زبانهای مختلف، از جمله فارسی و عربی است. این واژه از دو بخش عربی تشکیل شده؛ «ضمیر» به معنی پوشیده و پنهان و «غایب» به معنی حاضر نبودن. نقش اصلی این ساختار، جلوگری از تکرار خستهکنندهٔ نامها در طول کلام و روانسازی زنجیرهٔ گفتار است.
در زبان فارسی ما با ضمایر منفصل غایب مثل او و ایشان سروکار داریم و در زبانشناسی نوین برای نمایش آن از نماد 3P (مخفف Third Person) استفاده میشود. این ضمایر در متون کهن و مذهبی مانند قرآن کریم نیز کاربرد گستردهای دارند که نمونه بارز آن ضمیر «هُوَ» در سوره توحید برای اشاره به ذات پروردگار است.