یعنی چه
ادبیات شگرف گونهای تخصصی در ادبیات گمانهزن است که با تلفیق عناصر وحشت، فانتزی، و علمیتخیلی، غرابت و تعلیق ایجاد میکند. در این سبک، قوانین مرسوم طبیعت نقض میشوند تا حسی از هیبت و مواجهه با ناشناختهها به مخاطب القا شود. در پژوهشهای ایرانی، این اصطلاح برای تحلیل متون کهن عجایبنامهای و داستانهای عامیانه مانند سمک عیار نیز کاربرد دارد.
تلفظ
واژه ادبیات با فتح الف و دال و کسر باء (adabiyyāt) تلفظ میشود. واژه شگرف در زبان فارسی معاصر به کسر شین، فتح گاف و سکون راء و فاء (šegarf) خوانده میشود که در اصل به معنای عجیب، نادر و عظیم است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و مسابقات فرهنگی، پاسخ اصطلاح تخصصی معادل داستاننویسی گمانهزن و غریب، عبارت «ادبیات شگرف» است که دقیقاً از ۱۰ حرف تشکیل میشود.
به انگلیسی
اصطلاح «ادبیات شگرف» در محافل دانشگاهی و نقدهای ساختارگرایانه، دقیقترین برگردان برای ژانر Weird Fiction در زبان انگلیسی است. همچنین با نظریه «امر فانتزی» (Fantastic) از دیدگاه تزوتان تودوروف همپوشانی نزدیکی دارد.
به فارسی
برگردانها و عبارات مترادف این اصطلاح در زبان فارسی شامل «ادبیات عجیب»، «داستاننویسی گمانهزن» و «ادبیات فانتزی-وحشت» است. واژه شگرف ریشه در زبان پهلوی (ایرانی میانه) دارد و واژه ادبیات از ریشه عربی ادب مشتق شده است.
نماد چیست
در نمادشناسی مدرن غربی، نماد بارز این ژانر «شاخک» (Tentacle) و هیولاهای چندبعدی لاوکرافتی است که بر ترس کیهانی و ناشناخته دلالت دارند. در سنت مکتوب و کهن ایرانی، نمادهای این گونه از روایت، موجودات غریبه عجایبنامهای، جادو، دیو و اژدها هستند.
جمعبندی و توضیح کامل ادبیات شگرف
اصطلاح «ادبیات شگرف» یک ترکیب تخصصی و معاصر در حوزه نقد ادبی است که عمدتاً به عنوان معادل فارسی ژانر «Weird Fiction» به کار میرود. این سبک ادبی با ترکیب کردن المانهای وحشت، فانتزی، علمیتخیلی و امور ماوراءطبیعی تلاش میکند تا مرزهای واقعیت رئالیستی را بشکند و مخاطب را در تعلیقی عمیق ناشی از مواجهه با پدیدههای ناشناخته و غریب قرار دهد.
اگرچه این ژانر در ادبیات مدرن غرب با نویسندگانی چون اچ. پی. لاوکرافت شناخته میشود، اما در فضای پژوهشی ایران، اصطلاح ادبیات شگرف برای تحلیل و دستهبندی متون کهن، افسانهها و کتب عجایبنامهای (مانند ابومسلمنامه و سمک عیار) نیز استفاده میشود تا ساختار روایتهای آمیخته با جادو و موجودات عجیب تبیین گردد.