یعنی چه
واژهٔ «تدمع» یک فعل مضارع عربی از ریشه (د م ع) است و به حالت لبریز شدن چشم از اشک، گریان شدن یا جاری شدن قطرات اشک اشاره دارد. این کلمه در متون ادبی و عرفانی برای توصیف چشمانی که از شوق، اندوه یا خشوع مرطوب شدهاند، به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت فتحتِ تاء، سکونِ دال، فتحتِ میم و سکونِ عینِ پایانی (تَدْمَعْ) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه به عنوان پاسخ چهار حرفی برای راهنماهایی مثل «اشک میریزد» یا «چشم گریان میشود» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از عباراتی که به جاری شدن یا حلقه زدن اشک در چشم اشاره دارند، استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و صیغهٔ مفرد مؤنث غائب یا مفرد مذکر مخاطب از فعل (دَمَعَ - یَدْمَعُ) است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل عباراتی چون «اشک میریزد»، «گریان میشود»، «پر از اشک میشود» و «اشکباران شدن» است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی، حالت تدمع (اشکآلود بودن چشم) نماد زنده بودن دل، رقت قلب، خشوع در برابر حقیقت و خلوص نیت است. در نقطهٔ مقابل، خشکی چشم نماد قساوت قلب شمرده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تدمع
واژهٔ «تدمع» یک فعل مضارع عربی از ریشهٔ (د م ع) است که ورود آن به متون فارسی و دینی، بار معنایی عمیقی به آن بخشیده است. این کلمه به طور دقیق به معنای جاری شدن اشک از چشم، گریان شدن و لبریز شدن دیده از قطرات اشک به دلیل اشتیاق یا اندوه است. همخانوادههای این واژه مانند دمع (اشک) و دموع (اشکها) نیز در زبان و ادبیات کاربرد فراوانی دارند.
اگرچه خود این ساختار فعلی دقیقاً در قرآن نیامده، اما ریشهٔ آن در آیاتی از سورههای مائده و توبه برای توصیف چشمان لبریز از اشکِ مؤمنانِ راستین استفاده شده است. در فرهنگ عامه و عرفان شرقی، این حالت چشم نمادی از تسلیم، رقت قلب، خلوص نیت و تقرب به رحمت الهی به شمار میرود و جایگاهی ارزشمند در ادبیات دارد.