یعنی چه
عبارت ترکیبی «خلعت و تمت» به عنوان یک اصطلاح واحد یا ترکیب شناختهشده، در لغتنامههای معتبر زبان فارسی (مانند دهخدا، معین و عمید) وجود ندارد و فاقد هویت مستقل است. با این حال، به صورت تفکیکشده: «خلعت» به معنی جامهٔ گرانبهایی است که بزرگان به عنوان پاداش به کسی میدهند و «تمت» فعلی عربی به معنی «به پایان رسید» است که در انتهای کتابهای قدیمی نوشته میشد. این ترکیب احتمالاً ناشی از یک اشتباه شنیداری یا گرتهبرداری نادرست از مَثَل معروف «از بای بسمالله تا تای تمت» است.
تلفظ
تلفظ واژهٔ اول به صورت خِلعَت (khel'at) با کسرهٔ خاء و سکون لام، و واژهٔ دوم به صورت تَمَّت (tammat) با فتح تاء و تشدید و فتح میم است.
در جدول
پاسخ جدول برای این عبارت دقیقاً ۸ حرف دارد. اگر به صورت مجزا مد نظر باشد، «خلعت» ۴ حرف و «تمت» ۳ حرف است.
به انگلیسی
برای واژهٔ خلعت اصطلاحات Robe of honor یا Dress of honor به کار میرود و برای واژهٔ تمت از واژگان معادلِ پایان مانند The End یا Finished استفاده میشود.
به عربی
هر دو واژه ریشهٔ عربی دارند. خِلعه (با جمعِ خِلَع) از ریشه «خ ل ع» به معنی جامه از تن برکندن است و تَمَّت فعل ماضی مفرد مؤنث غایب از ریشه «ت م م» به معنی کامل شدن و به پایان رسیدن است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای مفهوم خلعت عینا از واژهٔ وامگرفتهٔ Hilat استفاده میشود و برای بیان مفهوم تمت و پایان یافتن، واژههای Bitti یا Tamamlandı به کار میروند.
به فارسی
برگردان و معادلهای خالص فارسی برای اجزای این ترکیب شامل «جامهٔ تشریف، انعام، صله، پاداش» برای بخش اول و «پایان، خاتمه، سرآمدن، به انجام رسید» برای بخش دوم است.
جمعبندی و توضیح کامل خلعت و تمت
عبارت «خلعت و تمت» یک اصطلاح ادغامشدهٔ واقعی در ادبیات فارسی نیست، بلکه از کنار هم قرار گرفتن دو واژه با ریشههای متمایز عربی شکل گرفته است. واژهٔ نخست یعنی «خلعت»، در سنتهای قدیمی به جامهای فاخر اطلاق میشد که از سوی حکام و پادشاهان به نشانِ تکریم، بخشش و ارتقای مرتبه به افراد عطا میگردید. کلمهٔ دوم یعنی «تمت»، فعلی کاربردی در متون کهن و نسخ خطی است که کاتبان در آخرین سطرِ اثر مینوشتند تا فرجام، کمال و نقطهٔ پایانی مسیر نگارش را به خواننده اعلام کنند.
به نظر میرسد طرح این عبارت در قالب یک ترکیب واحد، ناشی از یک آمیختگی کلامی یا اشتباه در بازگو کردن ضربالمثل مشهور «از بای بسمالله تا تای تمت» باشد؛ مَثَلی که کنایه از ابتدا تا انتهای یک کار یا بیان جزئیاتِ کامل (سیر تا پیاز) یک رویداد دارد و در این جا کلمهٔ «خلعت» به غلط جایگزین «بسمالله» شده است. بنابراین، در بررسیهای دانشنامهای باید هر جزء را بر اساس ریشه و نمادشناسی خود به تفکیک تحلیل کرد.