یعنی چه
کردارشناسی (Ethology) یکی از شاخههای زیستشناسی است که به بررسی نظاممند، علمی و عینی رفتار جانوران و انسان میپردازد. تمرکز اصلی این علم بر رفتارهای غریزی، منشأ زیستی و نحوه انطباق تکاملی جانداران با محیط زیست طبیعیشان است.
تلفظ
این واژه از دو بخش «کِردار» (به سکون ر) و «شِناسی» (با کسر شین و سکون نون) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه ۱۰ حرفی «کردار شناسی» یا معادل فرنگی آن «اتولوژی» به عنوان پاسخ اصطلاح علمی مطالعه رفتار جانوران شناخته میشود.
به انگلیسی
واژه رسمی مصوب برای این مفهوم در زبان انگلیسی Ethology است. همچنین در ابعاد گستردهتر از عبارت Animal Behavior نیز استفاده میشود.
به فارسی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه «کردارشناسی» را به عنوان معادل دقیق اتولوژی تصویب کرده است تا از رفتارشناسی عمومی متمایز شود. واژههای رفتارشناسی تکاملی و کردار نیز از برگردانهای مرتبط آن هستند.
در قرآن
خود واژه «کردارشناسی» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما جزء اول آن یعنی «کردار» به معنای عمل و رفتار، در آیات متعددی با مفاهیمی چون «عَمَل» یا «صُنْع» مترادف است؛ مانند آیه ۱۰۳ سوره کهف: «قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمَالًا» که به زیانکارترین مردم در کردارشان اشاره دارد.
نماد چیست
مهمترین نماد عینی این علم، تصویر جوجهغازهایی است که به دنبال کنراد لورنز (پدر کردارشناسی نوین) شنا میکنند و او را مادر خود میدانند که نشاندهنده پدیده غریزی «نقشپذیری» است. همچنین کتاب چارلز داروین از دیگر نمادهای این حوزه محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل کردار شناسی
کردارشناسی یک واژه مصوب و دقیق علمی از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که برای معادلسازی اصطلاح جهانی Ethology به کار میرود. این دانش برخلاف رفتارگرایی کلاسیک آزمایشگاهی که جانداران را صرفاً در محیطهای بسته و در پاسخ به محرکها بررسی میکرد، به مطالعه رفتارهای ذاتی، برنامهریزیشده و زیستی موجودات در زیستگاه طبیعیشان میپردازد.
این اصطلاح از ترکیب دو واژه پهلوی و اصیل فارسی یعنی «کردار» به معنی عمل و «شناسی» از بن مضارع شناختن ساخته شده است. شناخت این حوزه به دانشمندان کمک میکند تا ریشههای تکاملی رفتارهای حیوانی و انسانی را بهتر درک کنند.