یعنی چه
عمامه به پوششی سنتی گفته میشود که از پیچیدن یک نوار پارچهای بلند به دور سر یا کلاه پایه شکل میگیرد. این پوشش عمدتاً توسط مردان در فرهنگهای اسلامی، خاورمیانهای و جنوب آسیا استفاده میشود و نشاندهنده وقار، جایگاه اجتماعی یا مذهبی است.
ریشه
این واژه از ثلاثی مجرد «عَمَّ» در زبان عربی گرفته شده است که به معنای شامل شدن، پوشاندن و احاطه کردن است؛ چرا که این دستار تمام سر را محصور کرده و میپوشاند. عمامه در زبان فارسی یک وامواژه محسوب میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی با کسرهٔ عین و فتحهٔ میم اول به صورت «عِمامِه» است.
در جدول
در مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع، کلمهٔ «عمامه» یک پاسخ ۵ حرفی است. همچنین برای طراحان جدول، معادلهای آن نظیر دستار، مندیل، عصابه و دولبند بسیار کاربرد دارد.
به انگلیسی
واژه Turban در زبان انگلیسی برای انواع پوششهای سرِ پیچیدهشده (مانند عمامههای اسلامی یا سیکها) به کار میرود که خود این واژه نیز از طریق زبان ترکی و فارسی (دلبند) به زبانهای اروپایی راه یافته است.
به عربی
در زبان عربی به همین صورت «عِمامة» به کار میرود و جمع تکسیر آن «عَمائِم» است.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج واژه عمامه در زبان فارسی شامل «دستار»، «پَگْری»، «دولبند»، «عصابه» و «شال سر» است که در متون کهن نظم و نثر پارسی بارها به آنها اشاره شده است.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و سنتی، عمامه نماد بزرگی و مروت است و در احادیث نبوی از آن به عنوان «تاج عرب» یاد شده است. امروزه در حوزههای علمیه، این پوشش (در دو رنگ سفید برای عامه و سیاه برای سادات) نشاندهنده درجه علمی، تقوا و تعهد به لباس پیامبر (ص) است.
جمعبندی و توضیح کامل عمامه
واژهٔ «عمامه» عربیالاصل بوده و از ریشه (عمم) به معنی پوشاندن مشتق شده است. این کلمه در زبان فارسی به عنوان یک وامواژه مذهبی و فرهنگی جا افتاده و معادلهای اصیلی مانند دستار، مندیل و دولبند در ادبیات فارسی دارد. اگرچه خود کلمه به طور صریح در قرآن نیامده، اما در روایات اسلامی و تاریخ شبهجزیره عربستان و ایران جایگاه بسیار والایی دارد.
این پوشش سر در گذشته نشاندهنده شخصیت، شرف و مرتبه اجتماعی افراد بوده و امروزه به عنوان لباس رسمی و سنتی روحانیون و عالمان دینی در جهان اسلام شناخته میشود. رنگهای مختلف آن، به ویژه در مذهب تشیع، حامل پیامهای نمادین از جمله انتساب به خاندان پیامبر اسلام (سادات) است.