یعنی چه
این واژه یک فعل مضارع مجزوم از ریشه عربی «ت و ب» است که برای دوم شخص مثنی مؤنث (دو نفر زن) به کار میرود و به معنای پشیمانی و بازگشت از گناه است.
تلفظ
تلفظ دقیق این کلمه به صورت فَتَحه روی حرف اول، ضَمّه روی حرف دوم و الف مدی در پایان است: تَتُوبَا (تَـ - تُـ - با).
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و به عنوان یک فعل قرآنی خطاب به دو زن شناخته میشود.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم، این فعل به صورت شرطی و خطاب به دو مؤنث برای بازگشت و توبه ترجمه میشود.
به عربی
اصل این فعل در زبان عربی «تَتُوبَانِ» بوده که به دلیل قرار گرفتن در جایگاه شرط (اداه شرطِ إِنْ)، نونِ اعرابی از آخر آن حذف شده و به صورت «تَتُوبَا» درآمده است.
به فارسی
معادل دقیق فارسی این فعل عربی، «اگر شما دو نفر [زن] توبه کنید» یا «بازگردید» است که دلالت بر پشیمانی از یک عمل دارد.
در قرآن
این کلمه تنها یکبار در قرآن کریم در آیه ۴ سوره مبارکه تحریم آمده است: «إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا...» که به لزوم توبه و بازگشت دو تن از همسران پیامبر اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل تتوبا
واژه «تتوبا» یک فعل اصیل فارسی نیست، بلکه عبارتی عربی و قرآنی است که از ریشه «ت و ب» (توبه) مشتق شده است. این فعل از نظر صرفی، مضارع مخاطب برای مثنی مؤنث است و معنای آن «اگر شما دو زن توبه کنید» میباشد. این کلمه به دلیل ساختار خاص خود، فاقد ریشه، مترادف یا همخانوادههای اصیل در زبان فارسی است و کاربرد آن کاملاً به متون مذهبی، تفسیری و قرآنی محدود میشود.
تنها کاربرد این واژه در قرآن کریم، در ابتدای آیه ۴ سوره تحریم است که در آن خداوند دو تن از همسران پیامبر اسلام (ص) را به توبه و بازگشت از انحراف دلهایشان دعوت میکند. در ساختار این آیه، حذف نونِ آخر فعل (تتوبانِ) به دلیل کاربرد ادات شرط «إنْ» صورت گرفته است.
در بازیها و سرگرمیهای کلماتی مانند جدولهای متقاطع، این کلمه به عنوان یک واژه ۵ حرفی با راهنمای «فعل قرآنی به معنی توبه دو زن» یا «آیه ۴ سوره تحریم» مورد توجه طراحان قرار میگیرد.