یعنی چه
در اصطلاح کهن، به کسی گفته میشود که به علم کیمیا (اکسیر) اشتغال دارد و میکوشد با فرآیندهای خاص، فلزات پایه مانند مس و قلع را به فلزات گرانبها چون طلا و نقره تبدیل کند. در ادبیات عرفانی، این واژه کنایه از عارف یا پیر مرشد است که با نگاه خود مس وجود مرید را به طلای معرفت بدل میسازد، و در کاربرد عامیانه گاه به معنای شخص حیلهگر و مکار به کار رفته است.
مترادف
واژههای فوق در متون کهن و لغتنامههای معتبر به عنوان هممعنی و برابرهای کلمه کیمیاگر در نظر گرفته شدهاند.
در جدول
در جدولهای متقاطع، برای راهنمای «تبدیلکننده مس به طلا» یا «دانشمند علم قدیم اکسیر»، پاسخ اصلی واژه ۷ حرفی «کیمیاگر» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به شخص کیمیاگر از واژه Alchemist استفاده میشود که ریشه در واژگان کهن دارد.
به عربی
در متون و زبان عربی، به صاحب فن کیمیا «الکیمیائی» یا «خسیر الکیمیاء» گفته میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، برای مفهوم کیمیاگر و دانشمند علوم کهن دگرگونی مواد، واژه Simyacı به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل کیمیاگر
واژهٔ کیمیاگر صفت مرکبی ساخته شده از (کیمیا + گر) است که ریشهای بسیار کهن دارد و از طریق زبان عربی و از اصل یونانی (Chymeia) به معنی ذوب فلزات وارد فارسی شده است. این واژه در طول تاریخ سیر تطور جالبی داشته و از یک پیشهٔ شبهعلمی در گذشته، به نمادی پرمحتوا در ادبیات و روانشناسی تبدیل شده است.
در فرهنگ معتبر فارسی مانند دهخدا و معین، کیمیاگر علاوه بر معنای مادیِ تلاش برای ساختن طلا از مس، معنایی کنایی و عرفانی نیز دارد. در این رویکرد، کیمیاگر نماد تحول درونی، دگرگونی روحی و ارتقای امر پست به امر والا است؛ همانگونه که در روانشناسی یونگ، کیمیاگری به فرآیند فردیت و تبدیل مس وجود انسان عامی به طلای ناب معنوی تعبیر میشود.
باید توجه داشت که این کلمه با همین رسمالخط در متن قرآن کریم به کار نرفته است، هرچند که در ادبیات اسلامی و متون کهن همواره با مفاهیم دگرگونی و آفرینش اکسیر پیوند خورده است.