استیصال دهخدا یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل استیصال دهخدا

واژه «استیصال» از ریشه عربی «أ ص ل» و باب استفعال است که در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ‌های کهن به معنای واقعی و فیزیکیِ ریشه‌کن کردن، از بن برانداختن و نابود ساختن بازگو شده است. این واژه در تفاسیر قرآنی و فقهی نیز در اصطلاح «عذاب استیصال» به معنی عذاب ریشه‌کن‌کننده و هلاک‌کننده اقوام نافرمان (مانند قوم نوح و عاد) کاربرد دارد.

با این حال، سیر تحول زبان فارسی باعث شده است که این واژه در دوران معاصر تغییر معنا دهد؛ به طوری که امروزه وقتی کسی از استیصال سخن می‌گوید، منظور او وضعیت بن‌بست، درماندگی شدید، ناچاری و عجز در برابر مشکلات است. این دوگانگی معنایی میان ریشه لغوی دهخدا و کاربرد روزمره، از نکات جالب این واژه است.