یعنی چه
در متون فلسفه اخلاق و روانشناسی اسلامی، نفس بهیمی به بعد حیوانی وجود انسان اشاره دارد که مبدأ غایز مادی مانند خوردن، آشامیدن و شهوت است.
تلفظ
این عبارت ترکیبی به صورت نَفْس (با فتح نون و سکون فاء) و بَهِیمی (با فتح باء و کسر هاء) تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ مد نظر در جدول برای این مفهوم ۸ حرف دارد. از اصطلاحات مشابه میتوان به نفس حیوانی یا اماره اشاره کرد.
به انگلیسی
در ترجمه متون فلسفی و اسلامی، این واژه معادل بعد شهوانی و حیوانی انسان قرار میگیرد.
به عربی
ریشه این اصطلاح کاملاً عربی است و در متون اصیل اخلاق اسلامی به همین صورت به کار میرود.
به ترکی
در ادبیات مکتوب عثمانی از تعبیر بهیمی و در ترکی استانبولی مدرن از معادل حیوانی استفاده میشود.
در قرآن
عبارت ترکیبی «نفس بهیمی» در قرآن نیامده است؛ اما واژه «نفس» با اوصافی چون اماره، و کلمه «بهیمه» در اشاره به چهارپایان (مانند بهیمة الأنعام) ذکر شدهاند. همچنین قرآن رفتارهای صرفاً شهوانی انسان را به چهارپایان تشبیه میکند.
جمعبندی و توضیح کامل نفس بهیمی
نفس بهیمی در اصطلاح علم اخلاق و حکمت اسلامی، به مرتبهای از روان انسان اشاره دارد که مظهر تمایلات غریزی، شکمبارگی و شهوترانی بیقید و شرط است. این مرتبه در حقیقت همان بعد مشترک میان انسان و حیوان (بهیمه) است که اگر تحت کنترل عقل در نیاید، انسان را به سوی سقوط اخلاقی هدایت میکند و همردیف نفس اماره قرار میگیرد.
در متون کهن و نمادشناسی ادبیات فارسی، این بخش از وجود انسان معمولاً به حیواناتی مانند خر یا خوک تشبیه میشود. فیلسوفان اخلاق تأکید دارند که کمال انسان در سرکوب کامل این قوه نیست، بلکه در رام کردن و مدیریت آن توسط فرمانروایی به نام «عقل ناطقه» است تا انسان بتواند مسیر رشد معنوی را طی کند.