یعنی چه
فانفار در اصطلاح موسیقی به قطعه صوتی یا ملودی کوتاهی گفته میشود که معمولاً با سازهای بادی برنجی (بهویژه ترومپت) برای اعلام ورود یک شخصیت مهم مانند شاه یا رئیسجمهور، یا آغاز یک مراسم رسمی و باشکوه نواخته میشود. در مفهوم مجازی نیز این واژه به معنای بوق و کرنا، هیاهو و جار و جنجال به کار میرود. همچنین در گذشته و در برخی مناطق، به صورت عامیانه به شهربازی یا چرخوفلکهای بزرگ نیز فانفار میگفتند.
تلفظ
این کلمه به صورت فَتْحِ فاء اول، سکون نون، فتح فاء دوم و راء ساکن (fānfār) تلفظ میشود و یک واژه دخیل فرنگی در زبان فارسی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه به عنوان پاسخ برای طراحانی که به دنبال معادل ۶ حرفی هیاهو، بوق و کرنا یا شهربازی قدیمی هستند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
واژه Fanfare در انگلیسی برای ملودیهای نظامی و تشریفاتی استفاده میشود، در حالی که واژه Funfair به مجموعه بازیها و چرخوفلکهای مسافرتی و تفریحی اطلاق میگردد.
به عربی
در زبان عربی برای بخش موسیقی از عباراتی چون 'جلبة الأبواق' (هیاهوی شیپورها) و برای بخش تفریحی از کلمه 'الملاهي' استفاده میشود.
به فارسی
در برگردان اصیل فارسی، بسته به زمینه متن میتوان از واژههای 'هیاهو'، 'جار و جنجال'، 'شیپورنوازی آیینهای رسمی' یا واژه 'شهربازی' به عنوان جایگزین استفاده کرد.
در قرآن
کلمه فانفار ریشهای کاملاً اروپایی دارد و واژهای مدرن محسوب میشود؛ بنابراین هیچگونه کاربرد، ریشه یا مشتقی در متن قرآن کریم ندارد.
معنی انگلیسی/خارجی
این کلمه دو خاستگاه خارجی متفاوت دارد که در فارسی همآوا شدهاند: بخش اول واژه 'Fanfare' است که از فرانسوی قرن ۱۶ وارد زبانهای دیگر شده و اصطلاحی نامآوا برای صدای شیپور است (برخی نیز آن را برگرفته از واژه عربی فرفار به معنی پرهیاهو میدانند). بخش دوم واژه 'Funfair' است که ترکیبی از Fun (سرگرمی) و Fair (بازارچه/نمایشگاه) در زبان انگلیسی است و به محیطهای تفریحی اطلاق میشود.
جمعبندی و توضیح کامل فانفار
واژه فانفار از جمله وامواژههای جالب در زبان فارسی است که دو معنای کاملاً متمایز و مستقل را در خود جای داده است. در دنیای هنر و فرهنگ، این کلمه یادآور شکوه، جلال و اعلان رسمی رویدادهای بزرگ از طریق نواختن سازهای بادی برنجی است و در ادبیات به مَثَلِ بوق و کرنا یا هیاهو تبدیل شده است.
از سوی دیگر، در حافظه جمعی و زبان عامیانه مردم ایران، فانفار به عنوان چرخوفلکهای بزرگ و در نهایت کل مجموعه شهربازی شناخته میشد که این کاربرد مستقیماً از فرهنگ و واژگان انگلیسی سرگرمی وارد زبان ما شده بود. از آنجا که این واژه اصالت فرنگی دارد، فاقد همخانواده بومی در فارسی است اما نقشی پررنگ در مستندات صوتی و تفریحات معاصر ایفا کرده است.