تسخط یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل تسخط

واژه «تسخط» یک مصدر عربی از ریشه «س-خ-ط» است که در لغت‌نامه‌های معتبری چون دهخدا، معین و عمید به معنای خشم گرفتن، ناخشنود شدن و نارضایتی از وضع موجود یا اندک شمردن بخشش‌ها معنا شده است. این واژه در زبان فارسی کاربردی ادیبانه و مذهبی دارد و نقطه مقابل مفاهیمی چون رضا، خشنودی و تسلیم قرار می‌گیرد.

اگرچه خود واژه تسخط به صورت صریح در قرآن کریم نیامده، اما ریشه و افعال مشتق از آن مانند «سخط» و «يَسْخَطون» ۴ بار در آیات قرآن به کار رفته‌اند که هم به مفهوم ناخشنودی و اعتراض بندگان نسبت به مادیات اشاره دارد و هم به معنای خشم و کیفر الهی در برابر اعمال ناپسند انسان‌ها.

در حوزه فرهنگ و اخلاق سنتی، این واژه نماد بی‌صبری، جزع و عدم تحمل شداید روزگار است. انسانِ تسخط‌کننده کسی است که در برابر تقدیر و مشیت الهی زبان به گله و اعتراض می‌گشاید؛ از همین رو، در متون اخلاقی همواره توصیه به دوری از این صفت و رویکرد به صفت پسندیده «رضا» شده است.