یعنی چه
در اصطلاح مذهبی و تاریخی، به روایتی جنجالی (معروف به قصه غرانیق) اشاره دارد که بر اساس آن، شیطان هنگام قرائت سوره نجم توسط پیامبر، جملاتی در تمجید از بتها بر زبان او جاری کرد که بعداً ابطال شد. اکثریت قاطع علمای مسلمان این داستان را ساختگی و مغایر با عصمت پیامبر میدانند. در دوران معاصر نیز نام رمانی جنجالی از سلمان رشدی است.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت «آیات» (با مد روی الف اول) و «شیطانی» (با فتح شین و سکون یاء) قرائت میشود.
به انگلیسی
این اصطلاح در زبان انگلیسی با عبارت «The Satanic Verses» شناخته میشود که نخستین بار در قرن ۱۹ میلادی توسط شرقشناس بریتانیایی، ویلیام مویر، وضع شد.
به فارسی
در برگردان مفاهیم آن به تعابیر دیگر فارسی میتوان از اصطلاحاتی چون «القائات شیطانی» یا واقعهٔ تاریخی «افسانه غرانیق» استفاده کرد.
در قرآن
خود اصطلاح «آیات شیطانی» در قرآن نیامده است؛ اما برخی مفسران سنتی آیاتی مانند آیه ۵۲ سوره حج (درباره تلاش شیطان برای القاء در تلاوت پیامبران و محو آن توسط خدا) و آیات ۱۹ تا ۲۳ سوره نجم را به این ماجرای تاریخی مرتبط دانستهاند.
نماد چیست
در کلام اسلامی نماد بحث عصمت پیامبر و اصالت وحی است؛ اما در فرهنگ سیاسی و مذهبی معاصر، به نمادی برای توهین به مقدسات، جنگ فرهنگی میان غرب و جهان اسلام، و مرزبندی میان آزادی بیان و مقدسات دینی تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ایات شیطانی
اصطلاح «آیات شیطانی» یک عبارت قرآنی نیست، بلکه ترکیبی است که در قرن نوزدهم توسط شرقشناسان غربی برای اشاره به یک روایت تاریخیِ محل اختلاف به نام «داستان غرانیق» ابداع شد. بر اساس این روایت، شیطان در زمان خواندن سوره نجم، عباراتی را در ستایش بتهای مکه بر زبان پیامبر جاری کرد که بلافاصله توسط وحی الهی رد و ابطال شد. اکثریت قریب به اتفاق دانشمندان و مفسران مسلمان شیعه و سنی، این داستان را به دلیل تعارض آشکار با اصل عصمت پیامبر در دریافت و ابلاغ وحی، کاملاً ساختگی، بیپایه و نامعتبر میدانند.
در دوران معاصر و پس از سال ۱۹۸۸، این عبارت با انتشار رمان فانتزی و جنجالی سلمان رشدی ابعاد جدیدی یافت. این واقعه منجر به واکنشهای گسترده در جهان اسلام و صدور فتوای تاریخی امام خمینی شد. امروزه این اصطلاح در ادبیات رسانهای و سیاسی، افزون بر ریشه تاریخیاش، به نمادی برای تنشهای عمیق میان غرب و جهان اسلام و چالشهای مرتبط با مرزهای آزادی بیان و توهین به مقدسات مذهبی تبدیل شده است.