یعنی چه
این عبارت ترکیبی از دو صیغه مبالغه بر وزن «فَعُول» است. ظلوم به معنای کسی است که بسیار ظلم میکند و از حد اعتدال خارج میشود، و جهول به کسی گفته میشود که در نادانی و بیخبری غوطهور است. این اصطلاح اشاره به ویژگیهای نفسانی انسان دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح حروف اول هر دو کلمه یعنی ضمه روی لام و هاء به صورت (Zalūm-e Jahūl) است.
در جدول
پاسخ متداول در جدول برای رمز «بسیار ستمکار و بسیار نادان» عبارت ۸ حرفی «ظلوم جهول» است. همچنین در برخی جداول عرفانی، پاسخ آن «انسان» نامگذاری میشود.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم و متون اسلامی، برای انتقال بار مبالغهٔ این عبارات از قیدهای شدت مانند exceedingly و utterly استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب عیناً یک اصطلاح و فصیح عربی است که از ریشههای (ظ م ل) به معنی تاریکی و خروج از حق، و (ج هـ ل) به معنی عدم علم مشتق شده است.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این عبارت «بسیار ستمکار و سخت نادان» است. در متون کهن فارسی گاه به صورت «ستمبارگی و تاریکدرونی» نیز معنا شده است.
در قرآن
این عبارت دقیقاً یکبار در قرآن کریم و در اواخر سوره احزاب آمده است، آنجا که میفرماید انسان بار امانتی را که آسمانها و زمین از حمل آن ابا داشتند پذیرفت، چرا که او بسیار ستمکار و نادان (نسبت به عواقب و سنگینی این بار) بود.
جمعبندی و توضیح کامل ظلوم جهول
عبارت «ظلوم جهول» ریشه در آیه ۷۲ سوره احزاب دارد. این ترکیب گرچه در ظاهر آیهای سرزنشآمیز به نظر میرسد که انسان را به دلیل پذیرش بار امانت الهی متهم به ظلم و جهل مفرط میکند، اما در دیدگاه عارفان و ادیبان بزرگ تاریخ ایران معنایی شگرف یافته است.
بزرگانی چون حافظ و سعدی، این دو صفت را نشاندهنده ظرفیت بیکران و شجاعت جنونآمیز انسان برای پذیرش عشق و اختیار میدانند؛ امانتی که تمام موجودات عالم از عظمت آن هراسیدند و عقب کشیدند. در واقع، این ستمکاری به خود و نادانی نسبت به سنگینی راه، مایهٔ تمایز و فضیلت انسان بر سایر مخلوقات عالم شد.
از نظر لغوی هر دو واژه صیغه مبالغه هستند و پتانسیل بالای انسان را هم در سقوط به تاریکی و هم در صعود به واسطه داشتن اختیار و معرفت نشان میدهند.