یعنی چه
«غزوه» به جنگهایی گفته میشود که پیامبر اسلام شخصاً در آنها حضور و فرماندهی داشتند. «خیبر» نیز در زبان عبری به معنای «دژ و قلعه» است. بنابراین ترکیب «غزوهٔ خیبر» به معنای نبردی است که در منطقه دژها اتفاق افتاد.
تلفظ
این عبارت از دو واژه عربی و عبری تشکیل شده است که به صورت غَزْوَةُ خَيْبَر تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان نبرد دژهای صدر اسلام یا جنگی به فرماندهی پیامبر با ۹ حرف، «غزوه ٔ خیبر» است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان و متون تاریخی بینالمللی از این رویداد با نام Battle of Khaybar یاد میشود.
به فارسی
معادل رایج فارسی آن «جنگ خیبر» یا «نبرد خیبر» است. از نظر واژهشناسی، ریشه «غزوه» عربی و ریشه «خیبر» عبری (سامی) به معنای قلعه و حصن است. مترادف آن نبرد خیبر و متضاد آن «سریّه» (جنگی که پیامبر در آن حضور نداشت) است. همخانوادههای آن شامل غزو، غازی، غزوات و خیابر هستند.
در قرآن
واژه «خیبر» به صورت صریح در قرآن نیامده است، اما بر اساس نظر مفسران، آیات ۱۸ و ۱۹ سوره فتح (وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةً... وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا) به فتح خیبر و غنایم فراوان آن پس از صلح حدیبیه اشاره دارد.
نماد چیست
این غزوه در فرهنگ اسلامی نماد ولایت و شجاعت فوقالعاده امام علی (ع) در کشتن مرحب و کندن درِ قلعه است. اصطلاح «خیبرگشا» در ادبیات فارسی به نمادی برای حل مشکلات بسیار سخت و شکستن خطوط دفاعی محکم تبدیل شده است. همچنین این نبرد نماد پایان نفوذ نظامی و اقتصادی یهود در حجاز است.
جمعبندی و توضیح کامل غزوه ٔ خیبر
غزوه خیبر یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین نبردهای صدر اسلام است که در سال هفتم هجری قمری میان مسلمانان و یهودیان منطقه خیبر رخ داد. خیبر که در شمال مدینه قرار داشت، منطقهای حاصلخیز و دارای دژهای نظامی بسیار مستحکم بود که به کانون توطئه علیه حکومت نوپای اسلامی تبدیل شده بود. پیامبر اسلام (ص) پس از صلح حدیبیه، برای برچیدن این تهدید بزرگ به سوی خیبر حرکت کرد.
این نبرد با مقاومت سرسختانه یهودیان در دژهای خود به بنبست رسیده بود تا اینکه با فرماندهی و شجاعت بی نظیر امام علی (ع) ورق برگشت. ایشان با شکست دادن پهلوان نامی یهود، مرحب خیبری، و کندن درِ سنگین قلعه فتحالفتوحی بزرگ را رقم زدند. این پیروزی نه تنها امنیت مدینه را تضمین کرد، بلکه غنایم و اراضی فراوانی را نصیب مسلمانان ساخت.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، غزوه خیبر فراتر از یک رویداد تاریخی، به یک نماد برجسته تبدیل شده است. واژههایی مانند «خیبرگشا» و «حیدر کرار» یادآور شجاعت، ولایت و توانایی غلبه بر ناممکنهاست که همواره در شعر و نثر فارسی برای توصیف قهرمانی و گرهگشایی از کارهای سخت به کار میرود.