صعبا فریبنده یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل صعبا فریبنده

عبارت «صعبا فریبنده» یک واژه مستقل لغت‌نامه‌ای نیست، بلکه یک ترکیب کلامی با ساختار دستوری کهن (سبک خراسانی) است که شهرت منحصر‌به‌فرد خود را از کتاب شاهکار «تاریخ بیهقی» وام گرفته است. ابوالفضل بیهقی در جلد هشتم کتاب خود، در حکایت هارون‌الرشید و زاهدان، از این تعبیر برای توصیف کشش مهارناپذیر و وسوسه شدید مال دنیا استفاده کرده و می‌نویسد: «صعبا فریبنده که این درم و دینار است! بزرگا مردا که از این، روی برتواند گردانید».

این اصطلاح از نظر ساختاری از بخش عربی «صعب» به همراه «الف تعجب و مبالغه» (نظیر خوشا و شگفتا) و واژه فارسی «فریبنده» تشکیل شده است. مفهوم کنایی آن به جلوه‌های مادی، ثروت و دنیای فانی اشاره دارد که به قدری نیرنگ‌آمیز و جذاب جلوه می‌کنند که کمتر انسانی می‌تواند از دام آن‌ها بگریزد؛ لذا گرچه ریشه قرآنی مستقیم ندارد، اما کاملاً با مفهوم آیات مربوط به فریبندگی دنیا (متاع الغرور) همخوانی دارد.