معنی
واژه صمد در لغت به معنای بزرگ و سروری است که در برآورده شدن نیازها به او رو میآورند. همچنین به معنای موجودی استوار، محکم و توپر (غیر اجوف) است که دگرگونی در آن راه ندارد. در اصطلاح الهی و اسلامی، صمد به معنای غنی مطلق است؛ کسی که خود به هیچچیز نیاز ندارد ولی همه موجودات در رفع نیازهایشان به او وابستهاند.
یعنی چه
عبارت «الله الصمد» یعنی خداوند یگانه ملجأ و پناهگاه کائنات است. این واژه نشاندهنده استقلال ذاتی و غنای مطلقی است که هیچگونه فقر، احتیاج، نقصان و فنا در آن راه ندارد و همه برای رفع حوائج خود به سوی او حرکت میکنند.
مترادف
این کلمات در بافتهای مختلف لغوی، عرفانی و کلامی به عنوان هممعنیهای صمد شناخته میشوند.
متضاد
واژههایی که نشاندهنده کاستی، احتیاج، خالی بودن و زوال هستند، در تقابل مستقیم با معنای صمد قرار دارند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه سهحرفی (ص م د) مشتق شدهاند و مفاهیمی چون قصد کردن، پایداری و زمینهای بلند را افاده میکنند.
ریشه
ریشه این واژه عربی است و به دو محور معنایی اصلی بازمیگردد: نخست «قصد کردن و روی آوردن به چیزی یا کسی برای رفع نیاز» و دوم «صلابت، استحکام، توپر بودن و عدم نفوذپذیری».
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ اصلی برای راهنمای «بینیاز» یا «از صفات خداوند»، کلمه ۳ حرفی «صمد» است.
به انگلیسی
در ترجمه مفاهیم اسلامی و قرآنی، واژه صمد اغلب با عباراتی که نشاندهنده استقلال کامل ذاتی و جاودانگی است به زبان انگلیسی منتقل میشود.
جمعبندی و توضیح کامل صمد
واژه «صمد» از کلیدیترین اصطلاحات در الهیات و معارف اسلامی است که تنها یکبار در قرآن کریم و در سوره مبارکه اخلاص ذکر شده است. این کلمه در اصل ریشهای عربی دارد و حامل دو مفهوم عمیق لغوی است؛ یکی صلابت، استحکام و توپر بودن که کنایه از کمال مطلق و نفوذناپذیری است و دیگری مقصود بودن، به این معنا که پناهگاه و مرجع نهایی تمام موجودات برای رفع نیازهایشان است.
در نگاه عرفانی و فلسفی، صمد به واجبالوجود و غنای مطلق اشاره دارد. موجودی که در ذات خود از هرگونه وابستگی، فقر، فرزند یا تغییر منزه است و کائنات همگی در فقر ذاتی به او متکی هستند. به همین دلیل، این نام به عنوان یکی از اسماءالحسنی، نماد استقلال تام الهی و تنها تکیهگاه هستی شناخته میشود.