معنی
این کلمه در لغت به معنای ستاندن، به دست آوردن و اخذ کردن تیمی یا گروهی (متکلم معالغیر) است و در متون مختلف معنای دریافت نمودن یا دستگیر کردن را نیز افاده میکند.
یعنی چه
واژهای کلاسیک و دینی است که به معنای انجام عملِ گرفتن توسط یک گروه یا به صیغه متکلم معالغیر (ما) در گذشته دلالت دارد. در سیاقهای مختلف میتواند به معنای مواخذه کردن یا پیمان گرفتن نیز باشد.
تلفظ
این کلمه با فتحة همزه و خاء، سکون ذال و فتحة نون همراه با الف مدی تلفظ میشود.
به انگلیسی
عبارات فوق نزدیکترین معادلهای انگلیسی برای بیان مفهوم «ما گرفتیم» یا «ما بازداشت/مجازات کردیم» هستند.
به عربی
این کلمه خود اصالتاً عربی است و از ریشه ثلاثی مجرد «أ خ ذ» ساخته شده است.
به فارسی
در ترجمههای فارسی متون کهن و قرآن کریم، این کلمه دقیقاً به صورت فعل اول شخص جمع (ما گرفتیم) برگردانده میشود.
در قرآن
این واژه بیش از ۲۰ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ مانند «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ» (و زمانی که از بنیاسرائیل پیمان گرفتیم) و یا «فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ» (پس آنان را به سختی و رنج گرفتار و مجازات کردیم).
جمعبندی و توضیح کامل اخذنا
واژه «اخذنا» یک فعل ماضی در زبان عربی از ریشه «أ خ ذ» است که به دلیل کاربرد گسترده و مکرر در آیات قرآن کریم، ادعیه و تفاسیر مذهبی، برای فارسیزبانان و پژوهشگران متون دینی کاملاً آشنا و ملموس است. معنای اصلی و تحتاللفظی این کلمه «ما گرفتیم» یا «دریافت کردیم» است.
در کاربردهای قرآنی، این واژه معمولاً در دو بستر کلیدی به کار میرود: نخست در مقام بستن عهد و گرفتن پیمانهای استوار از بندگان یا اقوام مختلف، و دوم در مقام نزول عذاب، مواخذه و مجازات الهی که دلالت بر گریبانگیر شدن گناهکاران دارد. از نظر ساختاری، این کلمه پنجحرفی بوده و همخانوادههای متعددی نظیر مأخذ، اتخاذ و مؤاخذه در زبان فارسی دارد.