یعنی چه
ابن زرقیال (یا ابن زرقالی) به معنای «فرزند زرقیال» است. این عبارت لقب علمی و خانوادگی «ابواسحاق ابراهیم بن یحیی نقاش تجیبی»، یکی از بزرگترین و نامآورترین اخترشناسان، ریاضیدانان و سازندگان ابزارهای نجومی در جهان اسلام (قرن پنجم هجری در اندلس) است. واژه زرقاله در عربی اندلسی به معنای صفحه فلزی منقوش یا ابزاری است که صور فلکی روی آن رسم میشود که به مهارت بالای او در حکاکی و ساخت اسطرلاب اشاره دارد.
تلفظ
این عبارت به صورت «اِبنِ زَرقیال» تلفظ میشود. در منابع تاریخی و عربی بیشتر به صورت «ابن زرقالی» یا «ابن زرقاله» نیز ضبط و خوانده شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به سؤالاتی نظیر «منجم نامدار اندلسی» یا «مخترع صفیحه زرقالیه»، کلمه «ابن زرقیال» یا «ابن زرقالی» است که دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در متون علمی و انگلیسی مدرن نام او به صورت Ibn Zarqali یا Al-Zarqali نوشته میشود؛ اما در متون لاتین قدیمی و تاریخ علم غرب، او را با نام دگرگونشدهٔ «Arzachel» میشناسند.
به فارسی
از آنجا که این کلمه یک اسم خاص تاریخی (عربی اندلسی) است، معادل مستقیم فارسی ندارد؛ اما در زبان فارسی به همان صورت «ابن زرقیال» یا «ابن زرقالی» شناخته میشود و ترجمه لغوی آن «فرزندِ نقاش و حکاک ابزار فلكی» است.
در قرآن
عبارت «ابن زرقیال» یک اسم خاص مربوط به یک شخصیت دانشمند در قرن پنجم هجری است و به دلیل مخرّج زمانی و ماهیت اسمی، در متن قرآن کریم وجود ندارد.
نماد چیست
ابن زرقیال نماد خلاقیت، مهارتِ ساخت ابزار و علم نجوم در عصر طلایی اسلام است. در نجوم مدرن، به پاس خدمات بزرگ او به علم ستارهشناسی، یکی از دهانههای برخورد شهابسنگی بزرگ در کره ماه را به نام لاتین او یعنی «دهانه زرقالی» (Arzachel crater) نامگذاری کردهاند که نماد جهانی یادبود اوست.
جمعبندی و توضیح کامل ابن زرقیال
ابن زرقیال (یا ابن زرقالی) یکی از درخشانترین چهرههای تاریخ علم نجوم و ریاضیات در جهان اسلام و منطقه اندلس (اسپانیای اسلامی) بود. او با ابداعات خود، به ویژه ساخت اسطرلاب پیشرفتهای به نام «صحیحه زرقالیه»، تحول بزرگی در ناوبری و دریانوردی ایجاد کرد؛ به طوری که طرحهای او تا قرنها ابزار اصلی مکتشفان و دریانوردان اروپایی بود.
این دانشمند بزرگ علاوه بر مهارت بینظیر در ساخت ابزارهای دقیق فلكی، با محاسبات خود توانست برای نخستین بار حرکت اوج خورشیدی را اثبات کند. دستاوردهای علمی و زیجهای نجومی او به قدری دقیق بود که قرنها بعد، دانشمندان بزرگی چون کوپرنیک و کپلر در تحقیقات خود به یافتههای او استناد کردند و نام او در غرب به صورت «آرزاکل» جاودانه شد.