یعنی چه
واژه «امسه» در فرهنگ لغات رسمی و اصیل فارسی یا عربی به عنوان یک لغت مستقل ثبت نشده است؛ اما بر اساس ریشهیابی لغوی، این کلمه ساختار عامیانه یا دگرگونشدهای از واژه عربی «أَمْس» است که به معنای روز قبل از امروز، گذشته و تاریخ به کار میرود. همچنین در متون دینی، شکل فعلی آن از ریشه (مسّ) به صورت «أَمَسُّهُ» به معنی «آن را لمس میکنم» دیده میشود.
تلفظ
اگر این واژه را برآمده از ریشه عربی «أَمْس» بدانیم، تلفظ صحیح آن با فتحه الف و سکون میم و سین است. در صورت خوانش به عنوان فعل مضارع متکلم وحده در عربی، به صورت «أَمَسُّ» (amassu) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح سوال کلمه ۴ حرفی «امسه» را مد نظر داشته باشد، پاسخ خودِ این کلمه است. در غیر این صورت، برای مفاهیم مشابه لغتی مانند دیروز یا دی کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفهوم ریشهای این واژه (دیروز) از کلمه Yesterday و برای اشاره به زمان گذشته از کلمه Past استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فصیح، برای بیان مفهوم روز گذشته از ساختار معرفه «الأمس» یا واژه «البارحة» استفاده میکنند که ریشه اصلی همین لفظ عامیانه است.
به فارسی
معادلهای اصیل و فصیح این واژه در زبان فارسی کلماتی چون «دی»، «دیروز»، «روز پیشین» و در معنای استعاری آن «گذشته» و «سابقه» هستند.
در قرآن
واژه «الأمس» به عنوان ظرف زمان ۴ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ برای نمونه در آیه ۲۴ سوره مبارکه یونس میفرماید: «فَجَعَلْنَاهَا حَصِیدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ» یعنی: (پس آن را درو شده گردانیدیم، گویی دیروز [و هیچ وقت] نبوده است). همچنین عبارت فعلی «لا أَمَسُّهُ» به معنی «آن را لمس نمیکنم» در روایات دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل امسه
واژه «امسه» به عنوان یک لغت مستقل و رسمی در لغتنامههای شاخص زبان فارسی نظیر دهخدا یا معین ثبت نشده است. با این حال، تحلیلهای زبانشناختی نشان میدهند که این کلمه با احتمال بسیار بالا، شکل دگرگونشده یا تلفظی عامیانه از واژه عربی «أَمْس» به معنای دیروز و زمان گذشته است. کاربرد اصلی ریشه این کلمه اشاره به تاریخ، خاطرات و زمان سپریشده دارد.
از سوی دیگر، در ساختارهای صرفی زبان عربی، این لفظ میتواند با فعل مضارع «أَمَسُّ» از ریشه مسّ (به معنی لمس کردن و دست زدن) اشتباه شود که در متون دینی و احادیث به چشم میخورد. بنابراین اگر در جدول یا واژهنامهای با این کلمه مواجه شدید، ریشه آن به مفاهیمی همچون دی، دیروز و گذشته بازمیگردد.