یعنی چه
بهاءِ وَلَد لقب محمد بن حسین خطیبی بکری، پدر مولانا جلالالدین بلخی است. او از صوفیان، واعظان و مدرسان بزرگ بلخ بود که به دلیل تقابلش با فلسفه خشک زمانه و فخر رازی شهرت دارد. همچنین این نام به پسر بزرگ مولانا (سلطان ولد) نیز اطلاق میشود.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیبی و اضافه خوانده میشود: بَهاءِ وَلَد (با فتحه ب، الف کشیده و کسره همزه، و فتح واو و لام). در زبان انگلیسی به صورت Baha Valad نگاشته میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسش «پدر مولانا» یا «لقب محمد بن حسین خطیبی» واژه ۶ حرفی «بها ولد» است. همچنین لقب دیگر او یعنی «سلطانالعلماء» یک پاسخ ۱۱ حرفی محسوب میشود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان، کتابها و پژوهشهای ایرانشناسی، نام پدر مولانا به صورت Baha Valad یا نگارش کاملتر صوفیانه آن یعنی Baha al-Din Valad ثبت و شناخته میشود.
به عربی
این نام ریشه در زبان عربی دارد و در متون و تذکرههای تاریخی جهان اسلام به صورت «بهاء الدين ولد» نگاشته و ثبت شده است.
به فارسی
از نظر معنای لغوی در زبان فارسی، ترکیب بهاء (روشنی، ارزش، درخشندگی) و ولد (فرزند) به معنای «ارزش و روشنی فرزند» است؛ اما در زبان فارسی کاربرد لغوی عام ندارد و صرفاً به عنوان یک اسم خاص تاریخی استفاده میشود.
در قرآن
خود ترکیب «بها ولد» در قرآن مجید نیامده است. با این حال، واژه «وَلَد» به معنی فرزند بارها در آیات قرآنی استفاده شده است؛ مانند آیه ۳ سوره مبارکه اخلاص: «لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ». ریشه بهاء نیز به این صورت در قرآن یافت نمیشود.
جمعبندی و توضیح کامل بها ولد
بهاء ولد (محمد بن حسین خطیبی بکری) معروف به سلطانالعلماء، از برجستهترین عارفان، صوفیان و واعظان قرن هفتم هجری است. او در بلخ به تدریس و وعظ مشغول بود، اما به دلیل اختلافات فکری و کلامی عمیق با فخرالدین رازی و خطرات روزافزون حمله مغول، ناچار به هجرت تاریخی خود شد و در نهایت در قونیه اقامت گزید و در همانجا چشم از جهان فروبست.
اهمیت بنیادین بهاء ولد در تاریخ ادبیات و عرفان ایران، نقشی است که در تربیت و شکلگیری اندیشههای فرزندش، مولانا جلالالدین بلخی، داشته است. اثر گرانقدر او به نام کتاب «معارف»، مجموعهای از مواعظ، شطحیات و سخنان صوفیانه با زبانی ذوقی و سرشار از تصویرسازیهای عینی است. مولانا در سرودن مثنوی معنوی و شکلگیری جهانبینی عرفانی خود به شدت تحت تأثیر این کتاب بوده است.
در فرهنگ و ادبیات عرفانی، نام بهاء ولد یادآور اصالت اندیشه، شریعت آمیخته به ذوق و عشق، و سرچشمه زلال معرفتی است که بعدها در وجود مولانا به اوج شکوفایی رسید و جهان را دگرگون ساخت. علاوه بر پدر مولانا، پسر بزرگ او نیز به نام «سلطان ولد» خوانده میشود که راه پدربزرگ و پدرش را در طریقت مولویه ادامه داد.