یعنی چه
این واژه در لغت به معنای کسی است که به نوشیدن شراب یا هرگونه مایع مستکننده عادت دارد یا آن را مصرف میکند. از نظر دستور زبان فارسی، یک صفت مرکب فاعلی (نف مرکب) محسوب میشود.
مترادف
در زبان و ادبیات فارسی برای این مفهوم واژههای گوناگونی به کار رفته است که هر کدام بار معنایی و ادبی خاص خود را دارند؛ از اصطلاحات فقهی مانند شاربالخمر تا واژههای لطیف ادبی مانند بادهنوش.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت شَرابخوار است. حرف «و» در بخش دوم (خوار) از حروف معدوله است؛ یعنی نوشته میشود ولی خوانده نمیشود و تلفظ آن مانند «خار» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پرسشهایی با مفهوم بادهنوش یا کسی که مسکرات مینوشد، بسته به تعداد حروف معمولاً با واژههایی چون شرابخوار، میخواره یا میگسار پاسخ داده میشوند.
به فارسی
واژه «شرابخوار» ترکیبی از دو زبان است؛ بخش اول آن یعنی «شراب» ریشه عربی دارد (از شرب به معنی نوشیدن) و بخش دوم آن «خوار» از بن مضارع فعل فارسی «خوردن» گرفته شده است. معادلهای اصیلتر فارسی آن کلماتی مانند بادهنوش یا میگسار هستند.
نماد چیست
این کلمه دو روی کاملاً متفاوت دارد؛ در شریعت و عرف جامعه، نماد گناهکاری، دوری از عقل و عبور از خطوط قرمز مذهبی است. اما در ادبیات عرفانی (مانند اشعار حافظ و مولانا)، شرابخوار یا رند میخواره نماد سالک راستین و عارف پاکباختهای است که از شراب معرفت و عشق الهی مست شده و ریاکاریِ زاهدان ظاهرپرست را رها کرده است.
جمعبندی و توضیح کامل شرابخوار
واژه شرابخوار یکی از کلمات کلیدی و چالشبرانگیز در فرهنگ و ادبیات فارسی است. این کلمه که از ترکیب واژه عربی شراب و بن فعل فارسی خوردن پدید آمده، در زندگی روزمره و احکام فقهی به معنای فردی است که مسکرات مصرف میکند و از منظر دینی و اجتماعی با نگرشی منفی به آن نگریسته میشود؛ به طوری که در آیات قرآن (نظیر آیه ۹۰ سوره مائده) نوشیدن خمر به عنوان عمل شیطانی به شدت نهی شده است.
با این حال، با ورود به قلمرو شعر و عرفان فارسی، معنای این واژه دستخوش یک دگرگونی بنیادین میشود. شاعران بزرگ عرفانی نظیر حافظ، مولانا و عطار، از تعابیری چون شرابخوار، میگسار و پیر می فروش برای خلق استعارههای عمیق استفاده کردهاند. در این نگاه، شرابخوار کسی است که از خودپرستی و عقل مصلحتاندیش عبور کرده و با نوشیدن باده عشق الهی، به معرفت شهودی دست یافته است و در تقابل مستقیم با زاهدان ریایی و ظاهرالصلاح قرار میگیرد.