یعنی چه
ترشیش واژهای باستانی با چند معنای متفاوت است. در عهد عتیق، نام بندری بسیار دوردست، ثروتمند و تجاری است که فینیقیها از آن طلا و نقره میآوردند. در فرهنگهای لغت فارسی مانند دهخدا، به معنای نوعی سنگ قیمتی مانند زبرجد یا یاقوت زرد آمده است. همچنین این واژه شکل دیگری از «ترشیز» است که به منطقه کاشمر امروزی در خراسان اشاره دارد.
تلفظ
این کلمه در متون باستانی و مذهبی عمدتاً به صورت تَرشیش (Tarshish) و در برخی گویشها و فرهنگهای جغرافیایی ایران به صورت تُرشیش یا تُرشیز تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون 'بندر باستانی کتاب مقدس'، 'نام قدیم کاشمر' یا 'نوعی سنگ قیمتی پنج حرفی'، کلمه «ترشیش» جای میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مکان تاریخی آن از واژه Tarshish و برای کاربرد آن در جواهرشناسی از معادلهای مرتبط با سنگهای قیمتی استفاده میشود.
به عربی
در ترجمههای عربی کتاب مقدس عهد عتیق نام این بندر به صورت «ترشیش» آمده و در کتب تاریخی و جغرافیایی اسلامی، شکل معرب نام شهر کاشمر را «طریثیث» یا «طرثیث» ضبط کردهاند.
به فارسی
در زبان فارسی، بسته به سیاق متن، معادلهای آن «ترشیز» (شهر باستانی در خراسان)، «طرثیث» یا واژههای عمومیتر مانند «سنگ قیمتی» و «زبرجد» هستند.
نماد چیست
در ادبیات مذهبی و نمادشناسی، ترشیش به عنوان مظهر 'دورترین نقطه زمین' شناخته میشود. همچنین به دلیل کشتیهای بزرگ تجاریاش، نمادی از ثروت مادی فراوان است. از سوی دیگر، به دلیل ماجرای فرار حضرت یونس (ع) با کشتی به این سمت، نماد 'تلاش انسان برای فرار از رسالت الهی و مسئولیت خویش' به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ترشیش
واژه «ترشیش» یک نام باستانی و چندوجهی است که ردپای آن را میتوان در جغرافیا، تاریخ مذهبی و گوهرشناسی پیدا کرد. در متون عهد عتیق، ترشیش نام بندر یا سرزمین افسانهای و بسیار دوردستی است که به تجارت فلزات گرانبها شهرت داشته و همان مقصدی است که حضرت یونس (ع) برای فرار از رسالت خود به سوی آن رهسپار شد؛ هرچند در قرآن کریم به داستان این کشتی اشاره شده اما نام خود بندر نیامده است. ریشه این واژه در زبان فینیقی به معنای محل ذوب یا تصفیه فلزات است.
در فرهنگ و تاریخ ایران، ترشیش ارتباط نزدیکی با جغرافیا و لغتشناسی محلی دارد. این کلمه شکل دیگری از واژه «ترشیز» (طریثیث) است که نام قدیمی و تاریخی منطقه کاشمر در خراسان رضوی محسوب میشود و در زبان ایرانی باستان به معنای شهر نیرومند بوده است. علاوه بر این، در فرهنگهای لغت کهن فارسی مانند دهخدا، ترشیش به عنوان نامی برای یک نوع سنگ قیمتی و گرانبها مانند زبرجد یا حجر کریسولیت ثبت شده است.