یعنی چه
خار زبانهدار در مهندسی مکانیک و صنعت، به قطعه فلزی کوچکی گفته میشود که در شیار بین شفت (محور محرک) و چرخدنده یا فولی قرار میگیرد تا مانع چرخش هرز آنها شود. ویژگی بارز این خار، داشتن یک سرِ برجسته یا زبانه است که اجازه میدهد تعمیرکاران با چکشکاری یا اهرم کردن آن زبانه، خار را بدون آسیب رساندن به قطعات اصلی بهراحتی از جای خود بیرون بکشند.
تلفظ
این ترکیب لغوی از سه بخش واژگانی تشکیل شده و به صورت واژهبهواژه با کسره اضافه در کلمه اول خوانده میشود: خَار (با مصوت بلند آ) + زَبانِهدار.
در جدول
در طراحان سوالات جدول و مسابقات نیمهتخصصی، این عبارت دقیقاً به عنوان یک پاسخ ۱۱ حرفی برای پرسشهایی با مضمون «قطعه اتصال مکانیکی زبانه دار» یا «خار کلهگاوی کارگاهی» شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی مکانیک و استانداردهای بینالمللی طراحی ماشینآلات، از اصطلاح Gib-head Key برای معرفی این نوع خار استفاده میشود.
به ترکی
در مهندسی و صنایع کشور ترکیه، کلمه Tırnak به معنی ناخن یا زبانه و Kama به معنی خار مکانیکی است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و اصطلاحات رایج تعمیرکاران و تراشکاران ایرانی، به این قطعه «خار کلهگاوی» یا «خار سر زبانهدار» نیز گفته میشود و واژه همخانواده آن شامل هزارخار، خاربست و جاخار است.
نماد چیست
در نقشهکشی صنعتی و مباحث مهندسی ماشینآلات، وجود این قطعه نماد یک اتصال محکم، مطمئن و در عین حال قابل جداسازی و تعمیر بدون تخریب قطعات مجاور به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خار زبانه دار
خار زبانهدار یک اصطلاح کاملاً فنی، صنعتی و مهندسی در دنیای مکانیک است و برخلاف ظاهرش، هیچگونه کاربرد ادبی، عمومی یا قرآنی ندارد. وظیفه اصلی این قطعه فلزی کوچک، قفل کردن قطعات چرخنده مانند فولیها و چرخدندهها بر روی محور یا همان شفت متحرک است تا از لغزش و چرخش هرز آنها جلوگیری کرده و گشتاور را به درستی منتقل کند.
وجه تسمیه و ویژگی منحصربهفرد این خار در طراحی ظاهری آن نهفته است؛ وجود یک لبه یا زبانه برجسته در ابتدای آن باعث میشود که فرآیند مونتاژ و دمونتاژ قطعات صنعتی به شدت آسان شود. تعمیرکاران و مهندسان با تکیه بر همین زبانه و بدون نیاز به اعمال نیروی مخرب به بدنه اصلی شفت، میتوانند خار را به راحتی بیرون کشیده یا تعویض کنند که در اصطلاحات کارگاهی به آن خار کلهگاوی نیز میگویند.