معنی
این عبارت به معنای پند دادن، موعظه کردن و بیدار ساختن هدایت فطری انسانها به وسیلهٔ آیات کتاب الهی است.
یعنی چه
این عبارت بیانگر آن است که وظیفه پیامبر و مبلغان دینی، تنها تذکر، روشنگری و بیدار کردن دلهای آماده از طریق قرآن است، نه متوسل شدن به زور و اجبار.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت قرآنی با تشدید و کسرۀ حرف «ک» در فعل ذکّر و اتصال حرف «ب» به ابتدای کلمه القرآن صورت میگیرد.
به انگلیسی
ترجمههای رایج انگلیسی این عبارت بر مفهوم یادآوری (Remind) و انذار/پند دادن (Admonish) به وسیله قرآن تاکید دارند.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب اصیل عربی شامل حرف عطف، فعل امر باب تفعیل و جار و مجرور است.
به فارسی
ترجمه روان و برگردان مستقیم این عبارت به زبان فارسی «پس با قرآن یادآوری کن» یا «پس به وسیله قرآن متذکر شو» است.
در قرآن
این عبارت در آیه ۴۵ سوره ق آمده است: «نَّحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِجَبَّارٍ فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخَافُ وَعِيدِ»؛ یعنی ما به آنچه میگویند داناتریم و تو بر آنان سیطره و اجباری نداری، پس به وسیله قرآن کسانی را که از وعده عذاب من میترسند پند ده.
جمعبندی و توضیح کامل فذکر بالقرآن
عبارت «فذکر بالقرآن» یکی از گزارههای کلیدی و نمادین در فرهنگ و ادبیات اسلامی است که روش صحیح دعوت به حق و تبلیغ دینی را تبیین میکند. این عبارت قرآنی که در آخرین آیه از سوره «ق» قرار دارد، به صراحت هرگونه اجبار، تحکم و زورگویی در پذیرش دین را نفی کرده و وظیفه فرستاده خدا را صرفاً تذکر و بیدار کردن فطرتهای پاک از طریق روشنگریهای قرآن میداند.
از نظر ساختار زبانی، این عبارت از ریشه عربی «ذ ک ر» در باب تفعیل مشتق شده و به متون دینی و ادبی زبان فارسی راه یافته است. پیام محوری آن، تاکید بر آزادی اراده انسان و استفاده از منطق، موعظه حسنه و استدلالهای کتاب الهی برای هدایت کسانی است که قلبهایی آماده و خداترس دارند.